Schaakcolumns

Het grote gebeuren

2011-06-25T18:22:00.001+02:00

Deze column verscheen donderdag 23 juni in Brabants Centrum. In hetzelfde weekblad stond een uitgebreid verslag van de Schaak Challenge Boxtel-Vught.

Zaterdag wordt de officiële opening verricht door staatssecretaris Fred Teeven. Maar gisteren is het totaalevenement rond het Nederlands Kampioenschap Schaken feitelijk al van start gegaan. Elders in deze krant zal beslist een verslag staan van de Schaak Challenge, de middag waarop de Boxtelse en Vughtse schaakvereniging zo veel mogelijk kinderen de spelregels van het schaken willen leren. Ik schrijf deze column vlak voor dat evenement. Mooie gelegenheid om u de verwachtingen van de organisatie te beschrijven, dan kunt u elders lezen wat er van terecht kwam.

Voor de Schaak Challenge in SintLucas hebben zich via een speciale website bijna tachtig kinderen ingeschreven (in werkelijkheid waren het er nog meer, want er waren meer aanmeldingen aan de zaal dan noshows HvD). Er zullen er wel een paar niet komen opdagen, maar er komt natuurlijk ook een flink aantal ouders en begeleiders mee. De kinderen worden verdeeld in drie groepen naar gelang ze al iets van het schaakspel kennen. Ze krijgen schaakles van professionele, van buiten ingehuurde, schaakdocenten, die hen zo snel mogelijk een onderling toernooitje laten spelen.

Na de schaakles en het toernooitje maken de kinderen kennis met internetschaak en om de middag af te sluiten kunnen ze bovendien allemaal meedoen aan een simultaan van de speciale gast Anish Giri en de presentator van de middag Hans Böhm. Helemaal aan het eind is er een prijsuitreiking en tovert Hans Böhm drie lootjes uit de hoge hoed, waar de deelnemers drie flip-camera’s mee kunnen winnen.

Grootste punt van zorg: de tijd is erg krap bemeten. Dat ligt deels aan mezelf omdat ik niet tijdig in het programma heb geschrapt en deels aan het Concept van de Schaak Challenge, dat door de KNSB in samenspraak met hoofdsponsor Slim.nl is bedacht. Les, toernooi en internetschaak via PlayChess zijn min of meer verplichte onderdelen, terwijl de speciale gasten ook in het basisprogramma zijn voorzien. Ik zal vanmiddag waarschijnlijk vooral als duvelstoejager fungeren om iedereen zich zo veel mogelijk aan de tijd te laten houden. Als dat een beetje wil lukken, voorzie ik een geweldige middag en een behoorlijke groei van het jeugdschaak in Boxtel en omgeving.

De Schaak Challenge was voor de regionale media aanleiding om stevig uit te pakken:

Brabants Centrum
Brabants Dagblad op 22 juni op de website. Op donderdag 23 juni verscheen een groot artikel in de krant, plus nog een voorbeschouwing op het NK
Omroep Dommelland komt binnenkort met een speciale televisieuitzending over de Schaak Challenge
MooiBoxtel.nl met vrslag en foto's
Boxtel Digitaal met ook nog een grote fotopagina
De fotopagina van Karin Gottlieb

Het Houtje Hoofd Helder Open, dat tegelijk met het Nederlands Kampioenschap in SintLucas wordt gehouden, heeft de IJslandse grootmeester Hedinn Steingrimsson op de deelnemerslijst staan. Hij was op zijn vijftiende al kampioen van IJsland maar toen was hij al jeugdwereldkampioen onder de veertien geweest. Nu, vijftien jaar later, is hij nog steeds de sterkste IJslandse speler, maar een doorbraak naar de absolute wereldtop heeft hij nooit kunnen maken. In opgave 378 zien we hem met zwart aan het werk. Hoe leidt hij een beslissende aanval in.

In opgave 377 steelt NK-coryfee Friso Nijboer de show. In het NK van 2007 fopte hij in bovenstaande stalling Martijn Dambacher met 1. De6-e7! Noch de dame, noch de toren kan worden genomen wegens mat achter de paaltjes. En er dreigt zowel mat als torenwinst. Zwart gaf op.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

2011-06-25T18:16:00.000+02:00

Brabants Centrum
Brabants Dagblad op 22 juni op de website. Op donderdag 23 juni verscheen een groot artikel in de krant, plus nog een voorbeschouwing op het NK
Omroep Dommelland komt binnenkort met een speciale televisieuitzending over de Schaak Challenge
MooiBoxtel.nl
Boxtel Digitaal met ook nog een grote fotopagina
De fotopagina van Karin Gottlieb

In opgave 377 steelt NK-coryfee Friso Nijboer de show. In het NK van 2007 fopte hij in bovenstaande stalling Martijn Dambacher met 1. De6-e7! Noch de dame, noch de toren op d7 kunnen worden genomen wegens mat achter de paaltjes. En er dreigt zowel mat als torenwinst. Zwart gaf op.

Steingrimsson in Houtje Hoofd Helder Open

2011-06-20T20:20:00.001+02:00

IGM Hedinn Steingrimsson

Na twee IM’s (David Miedema en Herman Grooten) en een paar FM’s heeft de eerste echte grootmeester zich ingeschreven voor het Houtje Hoofd helder Open.: IJslands kampioen en voormalig jeugdwereldkampioen Hedinn Steingrimsson.

Het Houtje Hoofd Helder Open wordt van 27 juni t/m 5 juli gespeeld in vakcollege SintLucas in Boxtel, waar tegelijkertijd het NK wordt gehouden. Door de week wordt in de avonduren gespeeld. In het weekend overdag. De speeltijden zijn zo gekozen dat half Nederland na afloop nog per trein thuis kan komen. Bovendien zijn er gedurende het toernooi drie byes mogelijk, zodat het toernooi vrijwel in ieders agenda moet passen.

Het aantal deelnemers aan het toernooi is nog erg gering. Het toernooicomité heeft daarom besloten om de A- en B-groep samen te voegen. De gescheiden prijzenpot voor spelers die zich aanvankelijk voor de B-groep hebben opgegeven, blijft gehandhaafd. Het toernooi gaat zeker door en het prijzengeld is gegarandeerd.

Alle informatie over het Houtje Hoofd Helder Open vind je op de website. Daar kun je je ook inschrijven.

Filmopnamen op Schaak Challenge

2011-06-16T17:32:00.000+02:00

Op woensdagmiddag 22 juni doen de schaakverenigingen uit Vught en Boxtel een gezamenlijke poging om zo veel mogelijk kinderen de spelregels van het schaakspel te leren. Daarvoor zijn niemand minder dan de 16-jarige topgrootmeester Anish Giri en schaakmeester en tv-presentator Hans Böhm uitgenodigd. Samen met enkele professionele schaaktrainers maken ze er een leerzame, maar vooral heel erg leuke middag van. De opzet valt bij de Koninklijke Nederlandse Schaakbond zo goed in de smaak dat er opnamen gemaakt zullen worden voor een promotiefilm voor een KNSB-schoolschaakproject. Ook Omroep Dommelland komt opnamen maken.

De Schaak Challenge, zoals de middag wordt genoemd, belooft een heel feestelijke gebeurtenis te worden. De kinderen, vanaf groep 6 van de basisschool, worden ingedeeld in drie groepen: kinderen die nog helemaal niet kunnen schaken, kinderen die de spelregels al een beetje kennen en een aparte groep voor jeugdleden van de schaakclub. Alle groepen beginnen met instructie en een kennismaking met internetschaak. Daarna zitten ze al snel achter het bord om zelf te spelen. Er zijn leuke prijzen te winnen en sponsor Slim.nl, een uitgeverij van software voor scholen, heeft voor alle deelnemers als herinnering een schaakspel beschikbaar gesteld.

Overigens is de bijeenkomst ook voor ouders en begeleiders erg interessant. Voor hen is een nevenprogramma opgezet, waarbij ze vragen kunnen stellen aan Anish Giri en Hans Böhm en meteen allerlei wetenswaardigheden over de schaaksport opsteken. Vooral over de positieve invloed van de beoefening van het schaakspel op leerprestaties van kinderen is veel te vertellen.

Wilt u zelf komen kijken: regel dan even dat u een kind begeleidt. De toegang is gratis. U kunt de kinderen inschrijven via schaakchallenge.org. Daar staat ook een link naar het huidige promotiefilmpje van de schaakbond met onder andere schaakwonder Anish Giri. Opnamen van een groot interview van Omroep Dommelland met Hans Smit en mij over de organisatie van het NK en alle nevenactiviteiten (o.a. het Houtje Hoofd Helder Open en de Schaak Challenge) vind je hier.

Opgave 377 komt uit het NK van 2007. Grootmeester Friso Nijboer, met vijfenveertig jaar de nestor van het deelnemersveld van dit jaar, plaatste met wit Martijn Dambacher voor een onaangename verrassing. Ziet u wits gemenigheidje.

Opgave 376: wit wint.

Zoaqhin Peng is de grote favoriete tijdens het NK Dames dat tegelijk met het NK Algemeen van 26 juni tot en met 5 juli in SintLucas wordt gespeeld. In opgave 376 zag u haar met wit op de Schaakolympiade aan het werk tegen de Italiaanse Arianne Caolli. Wit won fraai met 1. Dc3-h8+! Kg8xh8 2. Lh4-f6+ (Dubbelschaak!) Kh8-g8 3. Th1-h8 mat.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Houtje Hoofd Helder Open staat extra bye toe

2011-06-15T13:51:00.000+02:00

In het Houtje Hoofd Helder Open waren twee mogelijke ‘byes’ (½ punt) voorzien, naar keuze in de ronden 2, 3 of 4. In de eerste week van het toernooi blijken veel studenten nog tentamens te hebben en veel scholieren een proefwerkweek. Het organisatiecomité heeft daarom besloten ook een derde ‘bye’ in de genoemde ronden toe te staan. Dat betekent dat de eerste ronde op maandag 27 juni opkomst verplicht is, maar dat daarna op dinsdag, woensdag en donderdag vrijaf genomen kan worden. Vanaf vrijdag 1 juli t/m dinsdag 5 juli moet iedereen natuurlijk wel aanwezig zijn.

Het toernooicomité realiseert zich dat daardoor in de eerste vier ronden een enigszins rommelig toernooi kan ontstaan. Het feit dat veel meer jonge spelers mee zullen kunnen doen, acht de organisatie echter belangrijker. Heel Midden-Nederland heeft vanaf 1 juli vakantie. Ook veel middelbare scholieren uit Noord-Brabant, Limburg en Zeeland blijken vanaf 1 juli vrij van school te zijn.

De ‘byes’ dienen bij inschrijving gemeld te worden. Alle informatie over het toernooi, inclusief overnachtingsmogelijkheden, vind je op de website.

Stichting Houtje Hoofd Helder
Huub van Dongen
+31 (0) 411 678 685
+31 (0) 6 53 95 56 53

Stichting Houtje Hoofd Helder verhoogt prijzengeld

2011-06-15T13:19:00.000+02:00

De sponsorwerving van de Stichting Houtje Hoofd Helder begint succes af te werpen. Er zijn voldoende donateurs gevonden om het prijzengeld te verhogen. Bovendien zijn zowel voor de A- als B-groep ratingprijzen in natura ingevoerd. Mogelijk zit er nog meer in het vat als het aantal inschrijvingen oploopt.

Ook voor topspelers die overwegen mee te doen, heeft de Stichting Houtje Hoofd Helder goed nieuws. Met medewerking van leden van de Boxtelse schaakvereniging Dubbelschaak ’97 en Grand Café Rembrandt, het vaste speellokaal van Dubbelschaak, kunnen een beperkt aantal topspelers aan het Houtje Hoofd Helder Open gratis overnachten en alle maaltijden gebruiken. Voor andere ‘condities’ kunnen IGM’s en IM’s contact opnemen met ongetekende.

Het Houtje Hoofd Helder Open begint op 27 juni en wordt parallel aan het NK gespeeld in vakcollege SintLucas in Boxtel. Het toernooi in aangemeld bij de FIDE. Alle informatie staat op www.houtjehoofdhelder.nl. Daar kunt u zich ook inschrijven.

Stichting Houtje Hoofd Helder
Huub van Dongen (voorzitter)
huub@debent.nl
+31 (0) 411 678 685
+31 (0) 6 53 95 56 53

Zhaoqin Peng

2011-06-15T12:45:00.000+02:00

Bijna in alle sporten zijn er afzonderlijke heren- en dameskampioenschappen. Dat ligt voor de hand: er zijn nog al wat lichamelijke verschillen. Maar dat het onderscheid ook bij de denksporten een rol speelt, is op zijn minst merkwaardig.

Zowel in ons land als internationaal worden in de schaaksport ‘algemene’ kampioenschappen gehouden, die open staan voor iedereen, en dameskampioenschappen. Bij de algemene kampioenschappen maken vrouwen vrijwel nooit enige kans. De enige vrouw die zich kan meten met de internationale schaaktop is Judith Polgar, het voormalige Hongaarse wonderkind. Verder lukt het niemand. Zelfs de 12-voudige Nederlandse dameskampioene Zhaoqin Peng, Internationaal Grootmeester (bij de mannen!), moest in 1999 ervaren dat een Algemeen Kampioenschap andere koffie is: ze kreeg een wildcard en scoorde 3½ uit 11.

Bij het dameskampioenschap dat van 25 juni t/m 5 juli tegelijkertijd met het NK Algemeen in SintLucas wordt gespeeld, is Zhaoqin Peng huizenhoog favoriet. Misschien kunnen Arlette van Weersel of Anne Haast haar enige moeilijkheden bezorgen, maar we mogen verwachten dat Peng, net zoals in de vorige twaalf edities die ze won, zo goed als onkwetsbaar is. Meestal wint ze met minstens twee punten voorsprong. Haar openingsrepertoire is erg degelijk. Ze weet precies om welke plannen het in het middenspel gaat. En ze is geduldig genoeg om iedere voordeeltje zo veilig mogelijk naar een gewonnen eindspel te loodsen. Peng, in 1968 geboren in Guangzhou, hoort ook bij het internationale vrouwenschaak tot de wereldtop. Zowel bij Europese als wereldkampioenschappen is ze verschillende keren zeer hoog geëindigd.

Waarom vrouwen niet in het NK Algemeen meekunnen? Grootmeester Hein Donner placht daar in een ver verleden allerlei fraaie en minder fraaie theorieën over te bezigen, variërend van “omdat ze te slim zijn om zich met zulke spelletje bezig te houden”, tot “omdat ze geen intuïtie hebben”. Dat eerste zou wel eens een belangrijke factor kunnen zijn: er zijn veel minder vrouwen die schaken. Maar ik denk ook dat het spelen van toernooien ‘voor meisjes onder elkaar’ beslist geen positieve invloed heeft.

Opgave 376: wit wint.

Opgave 376 toont Zhaoqin Peng aan zet tijdens de Schaakolympiade van 2002. Zwart heeft een kleinigheidje over het hoofd gezien. Ziet u hoe wit wint?

Opgave 375: zwart wint.

Hans Böhm, de presentator van de Schaak Challenge die op 22 juni in SintLucas wordt gehouden, verraste tijdens het IBM-toernooi van 1975 vriend en vijand door de ene grootmeester na de andere van het bord te schuiven. In de stelling van opgave 375 speelde hij tegen de Tsjechische grootmeester Jan Smejkal 1. … Lf4-d2! De loper kan niet genomen worden omdat de toren op e7 hangt. Maar na 2. Lb4-d6 volgde 2. … b5-b4 en zwart moest een stuk geven om uit het matnet te komen.

Schaak Challenge met Hans Böhm

2011-06-06T14:25:00.001+02:00

Bij de Schaak Challenge, de poging om zo veel mogelijk kinderen in één middag schaken te leren, die op 22 juni in SintLucas wordt gehouden, treedt niemand minder dan Hans Böhm op als presentator. Veel volwassenen zullen Böhm nog kennen als medewerker aan het satirische KRO-consumentenprogramma Ook dat nog! (1989-2004). Daarnaast heeft Böhm grote bekendheid als schaakpromotor. Zijn motto: schaken is goed voor kinderen, het leert hen logisch te redeneren en onder tijdsdruk doordachte beslissingen te nemen.

Hans Böhm poseert voor het
Houtje Hoofd Helder Open

Sinds enkele jaren treedt Hans Böhm op als ambassadeur voor het Schoolschaakproject van de KNSB. De opzet is zo veel mogelijk scholieren voor de schaaksport te interesseren. Hij slaagde erin Slim.nl bij het project te betrekken, een uitgeverij, waar scholen en scholieren, tegen zeer gunstige tarieven reguliere computerprogramma’s en educatieve software kunnen aanschaffen. ICT en schaken is een fantastische combinatie. Max Euwe was niet alleen de enige Nederlandse wereldkampioen schaken, hij was ook de eerste professor in de informatica. Schaken bleek een ideaal onderwerp voor onderzoek naar kunstmatige intelligentie. Tegenwoordig zitten op praktisch iedere computer schaakprogramma’s. Voor kinderen is schaken daardoor een ideale game geworden om computervaardigheden te oefenen. Belangrijk onderwerp van de Schaak Challenge is dan ook internetschaak.

In de schaakwereld wordt Böhm al sinds jaar en dag Mr. Chess genoemd. Dat is geen wonder. Zodra er op schaakgebied iets op de televisie te melden is, komt Hans Böhm in beeld. Hij interviewt de wereldtoppers voor Studio Sport, verschijnt bij Matthijs van Nieuwkerk aan tafel en presenteerde in het verleden diverse schaakcursussen voor Teleac. Ook in het verenigingsleven is hij overal actief. Zijn lezingen en simultaans trekken overal een groot publiek en dat is geen wonder: Böhm heeft altijd iets opmerkelijks te vertellen. Zijn decennialange inspanningen voor de schaaksport leverden hem in januari van dit jaar bij de opening van het Tata Steel-toernooi zelfs een Koninklijke Onderscheiding op.

Uiteraard kijken de organisatoren van de Boxtelse Schaak Challenge er naar uit hoe Böhm op 22 juni zijn veelzijdigheid zal uitleven. Hij praat de programmaonderdelen aan elkaar, interviewt de piepjonge grootmeester Anish Giri, speelt simultaan en vertelt ouders en begeleiders uitgebreid over het belang van de schaaksport voor de jeugd.

Opgave 375: zwart wint.

Op het schaakbord pleegt Böhm zijn tegenstanders langzaam manoeuvrerend in onoverkomelijke moeilijkheden te brengen. Dat kan natuurlijk alleen door ook af en toe een tactische wending in te bouwen. In de stelling van opgave 375 hierboven heeft wit twee pionnen minder, maar hij lijkt met zijn twee lopers en actieve toren de verhoudingen snel gelijk te trekken. Böhm bleek met zwart echter een gemenigheidje achter de hand te hebben. Ziet u hoe zwart snel wint?

Opgave 374: zwart wint.

De stelling van opgave 374 komt uit een partij tussen Benjamin Bok en Robin Swinkels. Swinkels speelde met zwart de fraaie doorbraak 1. … b4-b3! Het is meteen uit. Op 2. Dg7+ speelt zwart 2. … Kc6 wat niets aan de stelling verandert. En op 2. axb3 komt 2. … Txb3+ 3. Kxb3 Tb8+ en mat in enkele zetten.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Nooit te jong om te leren

2011-05-26T22:38:00.001+02:00

Ik zat nog niet op de kleuterschool toen ik mijn vader op een zondagmiddag een partij zag schaken tegen een buurman. Dat was nog eens wat anders dan mijn veldslagen tussen plastic cowboytjes en indianen. Ik begon meteen te zeuren of ze me het spel ook wilden leren. Ze vonden me te jong, maar uiteindelijk gaf mijn opa toe. Ik herinner me die eerste schaakles nog goed. Opa vroeg aan mijn vader: “Kees, gingen nou die lopers of torens schuin?”

Wie kinderen individueel kan begeleiden, kan gemakkelijk een kleuter de spelregels van het schaakspel bijbrengen. Vooral het slaan van stukken heeft dan een grote aantrekkingskracht. Matzetten kun je het beste voorlopig maar even overslaan. Helaas lukt het op schaakclubs praktisch nooit om zulke jonge kinderen goed te begeleiden. Uit praktische overwegingen is het veel beter om te wachten tot ze kunnen lezen en schrijven. En als je met hele grote groepen wilt werken, kun je beter wachten tot ze nog iets ouder zijn.

Dat is zo ongeveer de basisgedachte achter de Schaak Challenge die De Vughtse Toren en Dubbelschaak op woensdag 22 juni organiseren in SintLucas in Boxtel. In samenwerking met de Schaakbond en schoolschaaksponsor SLIM.nl zijn de verenigingen de uitdaging aangegaan om in één middag zo veel mogelijk kinderen vanaf groep 6 van de basisschool schaken te leren. Het wordt groots aangepakt. Schaakcoryfee Hans Böhm is aangetrokken als presentator. De piepjonge grootmeester Anish Giri is eregast.

De Schaak Challenge is geen eenmalige gebeurtenis. Alle deelnemers worden anderhalve week later uitgenodigd voor een ander groot schaakfestijn op zondagochtend 3 juli. Dubbelschaak houdt die dag de traditionele feestelijk seizoensafsluiting voor de jeugd. Ook die bijeenkomst vindt plaats op SintLucas, direct voorafgaand aan de 7e ronde van het Nederlands Schaakkampioenschap die om 13.30 uur in de theaterzaal van SintLucas wordt gespeeld. De kinderen kunnen dan onder andere kijken naar de schaakfilm Lang Leve de Koningin, maar er wordt ook estafetteschaak gespeeld op grote schaakborden op het plein voor de zaal en in de tuin. De echte fanatieke schakers krijgen ook de gelegenheid handtekeningen van de toppers te scoren. Maar ze worden dan wel geacht precies te weten of de lopers of de torens schuin marcheren.

Opgave 374: zwart wint

Opgave 374 komt uit een partij tussen Benjamin Bok en NK-deelnemer Robin Swinkels, Corus 2010. Zwart is natuurlijk in het voordeel, maar hoe beslist hij de partij in een paar zetten?

Opgave 373: wit wint.

Opgave 373 was een moeilijke. Nederlands Kampioen Jan Smeets speelde hier tegen Bogdan Lalic 1. Ld3xh7!! De loper slaan is veel te gevaarlijk wegens de manoeuvre Dd1-f1-h3. 1. … Lxe6 2. Pxe6 is ook goed voor wit. In de partij volgde het ongelofelijke 1. … Ld7-d8 2. Dd1-f1! Le8-h5 3. Df1-h3 Lh5xg4 4. Dh3-h6 Lg4xf3+ 5. Kh1-g1 en zwart gaf op. Mat is onvermijdelijk.

Meer informatie over de Sshaak Challenge Boxtel vindt u in dit persbericht van De Vughtse Toren en Dubbelschaak.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Schaken leren in één middag

2011-05-26T22:22:00.001+02:00

Met Hans Böhm en Anish Giri

Persbericht De Vughtse Toren en Dubbelschaak ’97
Woensdag 25 mei 2011

Samen met de Koninklijke Nederlandse Schaakbond bieden de schaakverenigingen De Vughtse Toren en Dubbelschaak ’97 op 22 juni alle kinderen uit de omgeving de mogelijkheid om in één middag de spelregels van het schaakspel te leren. Daarvoor zijn niemand minder dan televisiepersoonlijkheid Hans Böhm en schaakgrootmeester Anish Giri uitgenodigd. Het is pas de derde keer dat in Nederland zo’n uitdagende Schaak Challenge wordt gehouden. De deelnemers zijn te gast in de theatervleugel van SintLucas in Boxtel, waar een paar dagen later het Nederlands Kampioenschap Schaken begint.

Hans Böhm. Foto Karin Gottlieb.

Tijdens de Schaak Challenge, speciaal bedoeld voor kinderen uit groep 6, 7 en 8 van de basisschool en klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs, ligt de nadruk vooral in het plezier dat je met schaken kunt beleven. Volgens Wolter de Vries, voorzitter van De Vughtse Toren, belooft het een onvergetelijk schaakfestijn te worden. “Hans Böhm zal de middag presenteren. De 16-jarige Anish Giri, twee jaar geleden als jongste schaakgrootmeester ter wereld al Nederlands Kampioen, vertelt hoe hij zo goed heeft leren schaken”. Later op de middag speelt Giri bovendien een simultaan tegen de deelnemers. Maar dan moet eerst iedereen de spelregels leren. Daarvoor is een team van ervaren schaakdocenten aangetrokken. De organisatie rekent op minimaal honderd deelnemers.

Schaken en gamen

Anish Giri

Schaken doe je traditioneel met z’n tweeën. Maar tegenwoordig hoeft dat niet meer. Dankzij computertechnologie is schaken een game geworden die je overal kunt spelen. Op je laptop, op je smartphone, zelfs in vliegtuigstoelen zit tegenwoordig bijna altijd een spelcomputer waar je op kunt schaken. Maar nog leuker is het schaken via internet. Tijdens de Schaak Challenge maken alle deelnemers in een speciaal daarvoor ingericht computerlokaal, kennis met PlayChess, een enorme internetschaakclub. Huub van Dongen, voorzitter van de Boxtelse schaakvereniging Dubbelschaak, is een groot liefhebber van internet schaak. “Zodra je bent ingelogd, kun je schaken. Je hoeft nooit te wachten, want er zijn altijd honderden spelers on line. Ze komen overal vandaan. Ik heb zelfs gespeeld tegen schakers uit Papoea Nieuw Guinea en Timboektoe. Het is heel leuk om dan even te chatten. Maar je kunt natuurlijk ook gewoon met een klasgenoot afspreken.”

Toernooi met mooie prijzen
Tijdens de Schaak Challenge worden de deelnemers opgedeeld in groepjes. Wie nog helemaal niet kan schaken leert de spelregels. Wie het al wel een beetje kan, krijgt een opfriscursus en een paar handige tips. Jeugdschakers die op een club zitten, krijgen een workshop van een echte crack. Daarna kan iedereen meteen meedoen aan een schaaktoernooi in dezelfde drie niveaugroepen. Er zijn leuke prijzen. Niet alleen bekers. Sponsor SLIM.nl, een uitgeverij van educatieve software, heeft ook enkele Flip HD Filmcamera’s beschikbaar gesteld. Bovendien krijgen alle deelnemers als herinnering een schaakspel cadeau.

Inschrijven
Alle scholen in Boxtel en Vught hebben informatie gekregen over de Schaak Challenge. De scholen kunnen liefhebbers collectief inschrijven, maar kinderen kunnen zich ook individueel opgeven via Schaakchallenge.org. De middag in SintLucas, Burgakker 17 in Boxtel, begint woensdag 22 juni om 13.30 uur en duurt ongeveer tot 17.00 uur.

Anish Giri reikt de prijzen uit op de Schaak Challenge van 2 april in Amsterdam.

Jan Smeets

2011-05-26T22:04:00.001+02:00

De kampioen van 2008 en 2010, Internationaal Grootmeester Jan Smeets, heeft in een recent toernooi in Sarajevo een dikke zestien ratingpunten verloren. Toch moet hij beslist tot de grote favorieten voor het Nederlands Kampioenschap worden gerekend, dat van 25 juni tot en met 5 juli in SintLucas in Boxtel wordt gehouden. Vorig jaar bleef hij dankzij zeer gedegen spel zowel de jonge Anish Giri als oudgediende Loek van Wely overtuigend voor.

Jan Smeets. Foto website KNSB.

Smeets heeft zich ontwikkeld tot de kopman van een ijzersterke generatie jonge Nederlandse grootmeesters die in hun jeugd werden opgeleid met de Stappenmethode van Cor van Wijgerden. Hij veroverde in 2004 als eerste van de groep de grootmeestertitel. Erwin L’Ami, net als Smeets geboren op 5 april 1985, volgde een jaar later en is nog steeds in de achtervolging. Daniël Stellwagen en Jan Werle lijken de strijd te hebben opgegeven en doen niet mee met het NK.

Behalve zijn twee overwinningen in het Nederlands kampioenschap heeft Smeets een behoorlijk aantal andere grote toernooisuccessen op zijn naam staan. Daarbij valt op dat hij zelfs voor de absolute wereldtop uiterst gevaarlijk blijkt te zijn. Shirov, Kramnik, Ivanchuk, Carlsen … ze beten allemaal wel eens in het stof. Volgens de Engelstalige Wikipedia speelt Smeets agressief en vertrouwt hij naar eigen zeggen te veel op zijn tactische vaardigheden. Volgens mij klopt dat niet erg. Smeets is de laatste jaren vooral een erg stevige speler geworden, goed voorbereid en met nauwelijks zwakheden in zijn spel. Zijn grootste kracht zijn z’n stalen zenuwen en z’n bereidheid geduldig te wachten op een fout van de tegenstander. Anish Giri mag de hoogste rating hebben en internationaal het meeste aanzien, met Smeets krijgt hij nog heel wat te stellen: een ervaren rot die voor niemand opzij stapt.

Op zoek naar tactische momenten in Smeets vele partijen in de schaakdatabases op internet viel de oogst een beetje tegen. De meeste wendingen komen niet op het bord in de partijen van het moderne grootmeestersgilde en wat wel voor het voetlicht treedt, is veel te gecompliceerd voor een rubriek in een plaatselijke krant. Wat Smeets vermag moge blijken uit het onderstaande diagram.

Opgave 373: wit wint.

Opgave 373 is afkomstig uit een snelschaakpartij met ieder tien minuten bedenktijd tussen Jan Smeets en Bogdan Lalic, Hypercube-toernooi 2005. Smeets heeft in de afgelopen paar zetten al een hele toren geïnvesteerd. Ga er maar gerust van uit dat hij de volgende truc al zag aankomen. Ziet u hoe wit tot een winnende aanval komt?

Opgave 372: wit wint.

Opgave 372 van vorige week uit de partij Smeets-Reinderman, NK 2010, was veel simpeler. Wit won met 1. Lh4xf6!, waarna de pion op a6 de doorslag geeft.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Schaaksponsoring

2011-05-26T21:38:00.002+02:00

De Koninklijke Nederlandse Schaakbond en de Stichting Houtje Hoofd Helder zijn op dit moment druk bezig sponsors te werven voor het Nederlands Kampioenschap dat van 26 juli tot en met 5 juli in SintLucas in Boxtel wordt gespeeld. Er staan een groot aantal nevenactiviteiten gepland, waaronder een groot Open Toernooi voor subtoppers en amateurs en vooral veel activiteiten voor de jeugd. En ook daar is geld voor nodig.

Schaken is een aantrekkelijke sport om een bedrijf of instelling te profileren. Het imago van de spelers wordt steevast geschilderd in termen als intelligent, vindingrijk en scherpzinnig. Bovendien is het een schone sport, die tegenwoordig gespeeld wordt in een hightech-omgeving. Via moderne media scoort de schaaksport enorme toeschouwersaantallen. Een Nederlands Kampioenschap krijgt zeker aandacht in landelijke media en op televisie, maar het bereik via internet, facebook en twitter is vele malen groter. Over de hele wereld zal het toernooi via allerlei sites worden gevolgd. Alle partijen zijn dankzij de elektronische borden waar op wordt gespeeld direct beschikbaar op het web. De deelname van wonderboy Anish Giri garandeert belangstelling uit alle hoeken van de wereld.

Daarmee zijn we meteen bij de weerlegging van een ander stereotype beeld van de schaaksport aangeland. Heel anders dan vaak wordt verondersteld, is de schaaksport vooral het domein van de jeugd. De gemiddelde leeftijd van de deelnemers in het NK is door de deelname van de twee oude glories Ivan Sokolov (43) en Friso Nijboer (45) relatief hoog: 28. Maar favoriet Giri viert tijdens het toernooi zijn zeventiende verjaardag. In zijn kielzog is een groot contingent andere Nederlandse youngsters op weg naar de top. Die zijn te bewonderen in het open toernooi.

Bovendien is schaaksponsoring zeer voordelig. Een logo-vermelding op een schaaksite geeft exposure van China tot in Brazilië en van de USA tot India. Wekenlang! En niet bij het minst invloedrijke publiek. En de kosten? Daar kunt u vast niet een middagje met een zakenrelatie voor naar tennis gaan kijken. Een overzicht van alle sponsorproposities kunt u vinden op houtjehoofdhelder.nl onder de informatie over de Stichting. U kunt daar ook een sponsorbrochure dowloaden.

Opgave 372: wit wint.

Opgave 372 komt uit een partij tussen tweevoudig Nederlands kampioen Jan Smeets (2008 en 2010) en Dimitri Reinderman. Wit speelt en wint.

Opgave 371: zwart wint.

Opgave 371 was een stelling uit een partij tussen Ljubomir Ljubojevic en Anish Giri. Giri verraste wit met het fantastische 1. … Pf6-e4!! Het paard kan niet genomen worden op straffe van mat. Maar ook de dubbele dreiging 2. … Lf4 en 2. … Pf2+ kan niet meer met goed fatsoen worden gepareerd. Er volgde nog 2. Td1-g1 Pe4-f2+ 3. Kh1-g2 Td8xd4 4. Dc4-e6 Ld2-f4 5. Kg2-f1 Pf2-d1 en wit gaf op. In vroeger tijden zou het publiek goudstukken over het bord strooien.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Anish Giri

2011-05-10T14:47:00.000+02:00

Girimania, dat is wat ons te wachten staat bij het NK in SintLucas. Toen Anish Giri in januari tijdens het Tata Steel-toernooi de nummer één van de wereldranglijst Magnus Carlsen versloeg, stroomden de radio- en televisieploegen naar Wijk aan Zee. Telegraaf en NRC brachten het nieuws met foto op de voorpagina. Het enige wat nog ontbrak waren hordes gillende meisjes. En toch heeft Anish Giri alles om hem de Justin Bieber van de schaaksport te maken.

Foto van Anish' website.

Anish Giri was pas veertien jaar oud toen hij in 2009 Internationaal Grootmeester werd. De meeste spelers krijgen een terugslag als ze na lang zwoegen eindelijk de benodigde resultaten hebben behaald om de titel aan te vragen. Zo niet Anish Giri: hij won aansluitend zeer verrassend het Nederlands Kampioenschap als verreweg de jongste speler ooit. Het talent spat aan alle kanten van zijn spel: sommige tegenstanders worden met vaste hand langzaam geworgd, vele anderen worden met tactisch geweld op verschrikkelijke wijze van het bord geslagen. Alles met een glimlach op het gelaat, altijd bereid tot een vriendelijk praatje achteraf, heel open voor de pers en toch zeer kritisch op eigen en andermans onvolkomenheden op het schaakbord.

Overigens kan Anish nog heel wat meer dan schaken. Hij is geboren in Petersburg. Zijn vader is Nepalees, zijn moeder Russisch. Het gezin woonde enige tijd in Japan. In 2008 verhuisde hij naar Nederland. Anish’ eigen website is dan ook vijftalig. Mij is verteld dat hij zijn talen vrijwel accentloos spreekt, hetgeen ik voor zijn Engels (dat leerde hij op het tweetalig gymnasium) en Nederlands in elk geval kan beamen. Bovendien schrijft hij heel vlot, niet alleen op zijn website, maar ook in bijvoorbeeld New in Chess, het meest gerenommeerde schaaktijdschrift ter wereld.

Ik weet niet wat de katalysator zal zijn die bij jonge meisjes het hart en de hormonen op hol zal brengen. Misschien een televisieoptreden, waarin hij, ondanks zijn duivelse intelligentie, laat zien hoe aardig hij is. Het kan ook een fotoreportage in een glossy zijn, want hij is nog een mooie jongen ook. In elk geval sluit ik niet uit dat er van 25 juni tot en met 5 juli dranghekken op de Burgakker in Boxtel zullen staan. Nu maar hopen dat het gegil de kwaliteit van de partijen ten goede komt.

Opgave 371: zwart wint.

Opgave 371 is een stelling van Giri met zwart tegen de fameuze Ljubomir Ljubojevic, die in de jaren zeventig en tachtig zelfs Karpov met zijn getruukte spel de stuipen op het lijf joeg. De jeugd van tegenwoordig heeft de rollen omgekeerd: zwart speelt en wint.

Opgave 370: wit wint.

In het NK van 2009 verraste Giri zijn tegenstander Frans Cuijpers en het publiek in de stelling van opgave 370 met het spectaculaire 1. Dg7-e5!! De dame is onkwetsbaar wegens mat op a4, maar er dreigt ook mat op b8 en de zwarte dame staat in. Uiteraard gaf zwart de partij hier op.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Houtje Hoofd Helder

2011-04-28T23:33:00.001+02:00

De voorzitter

In handboeken voor copywriters wordt vaak gewaarschuwd tegen grappen. Vooral woordspelingen moeten het ontgelden. Ze zijn even leuk, maar na drie keer afgezaagd en reclame moet het van herhaling hebben. Toch zijn juist de meest succesvolle campagnes humoristisch. Er zijn voorbeelden te over. Dat heeft alles te maken met wat in reclamejargon ‘het concept’ wordt genoemd. Het concept moet to the point zijn, veel toepassingmogelijkheden hebben en ook creatief op veel verschillende manieren uitgewerkt kunnen worden. Als dat goed zit, mag het ook grappig zijn.

De secretaris

In 1998 wilde de Noord-Brabantse Schaakbond cursussen gaan geven via Volksuniversiteiten. Schaken is een ideale bezigheid om het brein te trainen, was de boodschap. Ik was toen voorzitter van die bond en kon het als reclameschrijver niet laten om hier een draai aan te geven. Ik fotografeerde wat vrienden en bekenden met een schaakstuk naast hun hoofd voor een witte en zwarte achtergrond. Daar werden posters van gemaakt met als slagzin: “Houtje Hoofd Helder”. Het bleek te werken.

Penningmeester Job de Lange

Tien jaar later werd Herman Grooten vijftig, een fameuze Brabantse schaker, die als jeugdspeler in Boxtel is begonnen. Boxtelaar Franck Steenbekkers stelde voor om ter gelegenheid van Hermans verjaardag een schaaktoernooi te organiseren. Er werd een organisatiecomité geformeerd en het Houtje Hoofd Helder concept werd weer van stal gehaald (een vijftiger kan zo’n aansporing wel gebruiken). Het Rapidtoernooi dat we die zomer in de TU Eindhoven speelden, werd een groot succes: 165 deelnemers waaronder vijf grootmeesters en in totaal 26 titelhouders.

Franck Steenbekkers

De ambities van het organisatiecomité stegen tot grote hoogte. Er werd een Stichting opgericht met als doelstelling de schaaksport te promoten. Onze liefste wens was een grootmeestertienkamp in Brabant te houden met daarnaast een open toernooi voor subtoppers en amateurs. Dat bleek een enorme klus, maar toen in 2010 het NK in Eindhoven op de Hightech Campus werd gespeeld, openden zich nieuwe perspectieven. Het was erg kort dag om dat jaar alle ideeën nog te realiseren, maar voor 2011 waren we voorbereid. Nu het NK dit jaar in SintLucas in Boxtel te gast is, heeft de Stichting Houtje Hoofd Helder natuurlijk meteen aansluiting gezocht bij het organisatiecomité. Het grote Houtje Hoofd Helder Open wordt gehouden van 27 juni tot en met 5 juli, parallel aan het NK en eveneens in SintLucas. Als u binnenkort wordt gevraagd met een schaakstuk model te staan, weet u waar het voor is.

Opgave 370: wit wint.

Opgave 370 komt uit een partij uit het NK van 2009 tussen Anish Giri en Frans Cuijpers. Wit heeft een klein materieel plusje, maar zoiets is niet gemakkelijk te winnen. De toen pas 14-jarige Giri vond echter een zet om het in één klap uit te maken. Ziet u het ook?

Opgave 369: zwart forceert mat.

Opgave 369 stamt uit een partij tussen Kagramanov en Sipke Ernst. Ernst sloeg toe met 1. … Tf8xf2+ 2. Kg2xf2 Dc7-h2+ 3. Kf2-f1 ( 3. Kf3 Dh3+ helpt ook niet) 3. … Dh2-h3+ 4. Kf1-f2 Lc3-d4+ 5. Te1-e3 Ld4xe3+ en wit gaf op. Na 6. Ke2 Dg2+ 7. Kxe3 d4 is het mat.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Groot Open Schaaktoernooi in SintLucas

2011-04-28T17:40:00.000+02:00

Persbericht Stichting Houtje Hoofd Helder
Boxtel, woensdag 27 april 2011

Nevenevenement bij Nederlands Kampioenschap

Boxtel staat deze zomer in het teken van de schaaksport. Tegelijk met het Nederlands Kampioenschap wordt van 27 juni tot en met 5 juli een groot open toernooi gespeeld in vakcollege SintLucas. De organisatie rekent op zo’n 150 deelnemers verdeeld over twee groepen. Het toernooi is uitgeschreven door de Stichting Houtje Hoofd Helder, die als doelstelling heeft de schaaksport in het zuiden van Nederland te stimuleren.

Het Houtje Hoofd Helder Open wordt gespeeld volgens het zogenaamde Zwitserse systeem, een in de schaaksport gebruikelijke competitievorm waarbij ook in erg grote groepen binnen negen ronden een onbetwistbare eindstand kan worden opgemaakt. Het toernooi is een officieel FIDE-toernooi; de uitslagen worden verwerkt op de ratinglijsten van de Wereldschaakbond. Het organisatiecomité sluit niet uit dat in de A-groep, voor spelers met een FIDE- of KNSB-rating van minimaal 2000 (sterke clubschakers), ook enkele Internationale Grootmeesters mee zullen doen. De B-groep (maximale rating 2050) is vooral bedoeld voor spelers uit de regionale competities.

Omdat het toernooi lang niet voor alle schaakliefhebbers in de vakantieperiode valt, wordt op doordeweekse dagen in de avonduren gespeeld van 19.00 tot 23.00 uur. Per trein is daarna meer dan de helft van Nederland nog vanuit Boxtel bereikbaar. Op www.houtjehoofdhelder.nl, de website van het toernooi, staan ook overnachtingsmogelijkheden in de omgeving van Boxtel, variërend van campings en B&B’s tot het zeer luxueuze Conferentiehotel Landgoed Huize Bergen in Vught, waar ook de deelnemers aan het Nederlands Kampioenschap zullen logeren.

De Stichting Houtje Hoofd Helder en de Koninklijke Nederlandse Schaakbond voeren op dit moment samen een sponsorwervingsactie voor de vele activiteiten rond het Nederlands Kampioenschap. Daarbij krijgen ze administratieve en creatieve steun van studenten van SintLucas. De begroting is nog niet volledig gedekt, maar volgens Huub van Dongen, de voorzitter van de stichting, zijn er voldoende toezeggingen om zowel het NK als het Open Toernooi te kunnen garanderen.

Voor meer informatie kunt u terecht bij
Stichting Houtje Hoofd Helder
Huub van Dongen (voorzitter),
06 53 95 56 53

Sipke Ernst

2011-04-21T23:56:00.000+02:00

Ik ontmoette Sipke Ernst voor het eerst tijdens de Halve Finales van het Nederlands kampioenschap in 1996. Dat jaar had ik vlak voor mijn veertigste verjaardag na een spannende barrage tegen de Rus Alexander Posazhenikkov het Brabants Kampioenschap gewonnen. Sipke had zich, meen ik, gekwalificeerd via het Fries Kampioenschap. Maar hij was pas zestien. In de eerste ronde speelden we tegen elkaar. Als ouwe glorie dacht ik het vriendelijke onschuldig ogende kereltje risicoloos weg te kunnen schuiven. Ik kreeg met wit ook een klein plusje, maar Sipke verdedigde zich taai. Na een taai gevecht gaf ik mijn voordeel weg, maar ik dacht gemakkelijk remise te kunnen maken door een eindspel met ongelijke lopers in te vluchten. Sipke toonde vervolgens feilloos aan dat dat eindspel voor mij verloren was.

In 1998 kwalificeerde Sipke Ernst zich voor het eerst voor het NK. Hij haalde bij zijn debuut meteen een Meesterresultaat. Sindsdien was hij bij het NK vrijwel altijd van de partij. In 2002 was zijn vierde plaats voldoende voor zijn eerste grootmeesternorm. In de jaren daarna won hij verschillende sterke toernooien. In 2006 werd hem de titel van Internationaal Grootmeester toegekend. In het NK grossiert hij inmiddels in derde en vierde plaatsen. Maar zijn FIDE-rating zit nog steeds in de lift; sinds kort behoort hij tot het keurkorps van grootmeesters met een rating van boven de 2600, waarmee hij tot de beste tweehonderd spelers ter wereld gerekend mag worden. In het NK dat van 25 juni tot en met 5 juli in Vakcollege SintLucas in Boxtel wordt gehouden, moet hij tot de gevaarlijke outsiders worden gerekend.

Sipke Ernst wordt vaak een grillige speler genoemd. Ik ben het daar niet zo mee eens. Hij gaat grote complicaties zelden uit de weg en dan kun je natuurlijk wel eens tegen een nederlaag oplopen, maar hij verliest zelden de controle. En als hij een keer in moeilijkheden komt, weet hij zich steevast bijzonder taai te verdedigen. Zijn bijna feilloze eindspeltechniek heeft hem bovendien heel wat zwaar bevochten hele en halve punten opgeleverd. Hij is een vechtersbaas op het bord, die nooit verslagen is voordat de laatste kans is uitgenut. Volgens mij is zijn stijl de afgelopen vijftien jaar nauwelijks veranderd, maar hij is wel veel en veel sterker geworden. Onschuldig is hij bepaald niet meer, maar gelukkig is hij nog steeds de vriendelijkheid zelve.

Opgave 369: zwart forceert mat.

Opgave 369 komt uit een partij van Sipke Ernst met zwart tegen Kagramanov uit het Canada Open van 2008. Zwart heeft al genoeg compensatie voor de geofferde kwaliteit om met rustige zetten op winst te spelen. Ernst vond echter een geforceerd mat. Ziet u hoe?

Opgave 368: wit wint.

In opgave 368 zagen we Ernst met wit aan het werk tegen Alexander Baldus in het Hogeschool Zeeland Toernooi van 2001. Wit won fraai met 1. Tc1xc2!! Tc5xc2 2. Lf3-d5!! en zwart gaf op. Hij kan de witte d-pion niet meer tegenhouden, want op 2. … Td3xd5 volgt 3. Ph5-f6+ Kg8xg7 4. Pf6xd5 en promotie van de pion.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Landgoed Huize Bergen

2011-04-14T21:37:00.002+02:00

Door de geluidswallen langs de A2 is bijna niet meer te zien dat zich aan de oostkant van Vught een enorm parklandschap uitstrekt. Enorme loofbomen, uitgestrekte grasvelden en bosschages van rododendrons en oleanders omgeven er allerhande enorme villa’s, die in de loop van de afgelopen eeuw hun woonfunctie hebben verloren. Eén van de mooiste is nu in gebruik als conferentiehotel: het monumentale hoofdgebouw van Landgoed Huize Bergen. Het werd in 1916 gebouwd in opdracht van de familie Van Beuningen-Fentener van Vlissingen. De schitterende tuin van bijna acht hectaren werd al in de 19e eeuw aangelegd door de beroemde tuinarchitect Springer. “Van oude luister naar nieuwe pracht” kopte het lifestyle magazine The Art of Living naar aanleiding van de complete restauratie en verbouwing in 2008. En daar is niets te veel mee gezegd.

In het hotel zijn deze zomer van 25 juni tot 5 juli de deelnemers aan het Nederlands Kampioenschap schaken te gast, dat in vakcollege SintLucas in Boxtel wordt gespeeld. Beter kunnen de deelnemers het nauwelijks treffen. Het is alsof ze er terugkeren in de grandeur van lang vervlogen tijden. Ze treffen er een ambiance die nog het meest lijkt op die van de jugendstilcasino’s van Karlovy Vary en Merano waar grootheden als Lasker, Capablanca en Rubinstein bijna honderd jaar geleden hun grote successen vierden. De diverse conferentiezalen hebben romantische erkers. Kroonluchters en lambrisering, schilderijen, geornamenteerde plafonds: alles is in het werk gesteld om stijl te creëren. Maar de service, de keuken en vooral de faciliteiten zijn uiterst modern. Breedbandinternet is de norm in de fraaie hotelkamers: vooral eenpersoons kamers overigens, want het is niet voor niets een conferentiehotel.

Tegelijkertijd met het NK wordt in Boxtel een negenrondig Open Toernooi gehouden. Ook de deelnemers aan dat toernooi kunnen desgewenst van een aantrekkelijk aanbod van Conferentiehotel Huize Bergen gebruikmaken. Een weekendarrangement voor bezoekers aan het NK is gecompleteerd met een rondvaart op de Binnendieze in Den Bosch en een bezoek aan het Noord-Brabants Museum. Maar ze kunnen natuurlijk ook gewoon naar SintLucas komen om de verrichtingen van de huidige generatie schaakhelden te bekijken.

Opgave 368: wit wint.

In opgave 368 zien we NK-deelnemer Sipke Ernst aan het werk. Op het eerste gezicht is het niet duidelijk hoe wit de race van de pionnen in zijn voordeel moet beslechten. De Friese grootmeester vond met wit echter een zeer elegante oplossing. Ziet u het ook?

Opgave 367: wit wint.

Opgave 367 was een moeilijke combinatie van Erwin l’Ami tegen Luc Compagnie uit het Open Kampioenschap van Nederland in 2000. L’Ami besliste de partij met 1. Te1xe6!! Ke7xe6 (Op 1. … fxe6 2. Dg7+ raakt zwart zo ongeveer alles kwijt.) 2. Ta1-e1+ Ke6-d7 (Of 2. … Pe4 3. Lxe4 dxe4 4. Txe4 en nu 4. … Kf5 5. Ld6! En wint, of 4. … Kd7 5. Dd3+ Kc6 6. Tc4 en wint) 3. Dg3xg7 en de zwarte stelling stort in.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Dubbelschaak haalt monsterscore

2011-04-14T21:24:00.000+02:00

UVS met 7-1 naar huis
Nu de kansen op een kampioenschap en promotie zijn verkeken, blijkt het eerste team van Dubbelschaak plotseling weer een stevig potje te kunnen schaken. Tegen het op papier sterkere UVS uit Nijmegen kwam de Boxtelse ploeg zaterdag met een zeer overtuigende 7-1 overwinning op de proppen. De spelers van UVS waren zo onder de indruk dat ze in hun verslag op hun website beweren de hele middag op het terras aan De Waal te hebben gezeten, terwijl de wedstrijd door goedgelijkende stand-ins werd gespeeld.

UVS is een team met drie zeer sterke Nederlandse subtoppers, Anton van Rijn, Fide-Meester Joost Retera en Pim Haselagers. Ze werden in Boxtel alle drie zeer hardhandig opgebracht door respectievelijk Huub van Dongen, Martien van der Meijden en Peter Boll. Maar ook de overige UVS-ers hadden duidelijk hun dag niet. De 7-1 eindstand was nauwelijks geflatteerd, want in de twee remisepartijen lagen de winstkansen ook bijna de gehele partij aan Boxtelse kant.

Martien van der Meijden was als eerste klaar. In een zeer accuraat gespeelde partij zadelde hij op het tweede bord zijn gerenommeerde tegenstander al in het vroege middenspel met vervelende problemen op. Gestaag verbeterde hij zijn stelling en toen Retera ook nog een gemene wending over het hoofd zag, moest hij grof materiaal geven om niet meteen te hoeven capituleren. Huub van Dongen bracht het tweede punt binnen. Op bord één was hij met zwart in het Dame-Indisch in het voordeel gekomen toen Van Rijn zijn dame buitenspel zette. Van Dongen reageerde onmiddellijk met een scherpe centrumactie. Wellicht had wit het tij nog kunnen keren, maar zoals hij het speelde, was de partij snel voorbij. Peter Boll had in een zijvariantje van het Grünfeld-Indisch een nieuwtje gespeeld. Zijn tegenstander reageerde met een zeer opportunistische aanval die veel materiaal kostte, maar bij lange niet genoegd initiatief opleverde. Boll sloeg de aanval rustig af en bracht de stand op 3-0.

Op dat moment zag het er aan alle borden uitstekend uit, alleen Rob van Meurs stond zeer slecht. Helaas misten Wil van Lankveld op bord drie en Guido Jansen op vier hun kansen en moesten in remise berusten. Michel van der Stee op bord zeven en Michiel Luijpen op acht haalden de winst wel binnen. Zes bordpunten leek daarmee het maximaal haalbare, maar wie beter op het resterende bord lette, kon daarin al de contouren ontdekken van het wonder dat zich ging voltrekken. Rob van Meurs was slecht uit de opening gekomen en had in het middenspel twee pionnen moeten geven. Dat had hij echter bijzonder handig gedaan, want de stelling met alleen zware stukken en ongelijke lopers bleek plotseling vol tegenkansen te zitten. Zijn tegenstander zag geen enkele manier om zijn spel verder te ontplooien en werkte zich langzamerhand steeds verder in de nesten. Rob maakte daar handig gebruik van een scoorde alsnog het volle punt.

Dubbelschaak-2 en -3
Intussen deden Dubbelschaak-2 en -3 ook goede zaken. Dubbelschaak-2 won dankzij overwinningen van Niels Heijstek, Michel van der Elzen en Martin van Driel met 5-3 van De Combinatie-2 uit Asten. Niels Heijstek kwam daarmee op een score van 6½ uit 7 en is daarmee zowel topscorer van de eerste klasse van de Noord-Brabantse Schaakbond, als van alle Dubbelschaakteams. Dubbelschaak-3 hield door knappe overwinningen van Geert Tiellemans, Jaap Gottlieb en Henk Noordman kampioen WLC-3 uit Eindhoven op 4-4. Voor het tweede en derde team is daarmee het schaakseizoen ten einde. Het eerste wacht in mei nog een verre uitwedstrijd tegen Brunssum, dat alleen bij winst degradatie nog kan ontlopen. Dubbelschaak heeft aan een kleine overwinning genoeg om de tweede plaats veilig te stellen.

Erwin L’Ami

2011-04-07T22:09:00.003+02:00

Erwin L’Ami hoort zonder meer tot de favorieten voor het Nederlands kampioenschap dat van 25 juni tot en met 5 juli SintLucas, Creatieven in Opleiding, in Boxtel wordt gespeeld. Deze week is hij 26 jaar geworden. In het verleden werd altijd beweerd dat schakers pas na hun dertigste hun sterkste spel zouden spelen. Tegenwoordig zijn er steeds meer piepjonge grootmeesters die al voor hun twintigste doorstoten naar de absolute wereldtop. Sommigen weten zich daar lang te handhaven. Anderen vallen geleidelijk weer terug. Erwin l’Ami lijkt meer een speler van de oude stempel. Zijn prestaties worden langzaam maar zeker steeds beter.

Hoewel hij ook als jeugdspeler uitstekend voor de dag kwam, begon L’Ami voor het publiek op te vallen in 2004. In allerlei toernooien bleek hij zich te kunnen meten met ervaren topgrootmeesters als Loek van Wely en Jan Timman, terwijl hij als een van de weinigen ook het aanstormende jeugdtalent Magnus Carlsen een aantal keren onderuit wist te halen. Hij besloot zich professioneel aan het schaken te wijden: een goede keuze, want binnen de kortste keren behaalde hij de allerhoogste titel, die van Internationaal Grootmeester.

Zijn beste prestatie tot nu toe is ongetwijfeld de gedeelde tweede plaats bij het Europese Kampioenschap in 2008. Daarmee kwalificeerde hij zich voor het Worldcup-toernooi in Chanty-Mansiejsk in 2009, een knock out toernooi met louter topspelers, waar hij helaas al in de eerste ronde werd uitgeschakeld. Zijn tweede plaats in het EK leverde hem bovendien een eervolle uitnodiging op: niemand minder dan Veselin Topalov vroeg L’Ami als secondant op te treden tijdens zijn WK-match met Vladimir Kramnik. Een uitgelezen kans die L’Ami met beide handen aangreep.

Dit jaar is L’Ami niet goed begonnen. In het Tata Steel Toernooi in Wijk aan Zee wist hij bij zijn debuut in de A-groep weinig potten te breken. Ook in het afgelopen weekend afgeronde Europees Kampioenschap in Aix-les-Bains was hij niet goed op dreef: 6 uit 11. Maar dat wil niet zeggen dat hij bij het komende NK niet tot de kanshebbers gerekend moet worden. In het NK eindigde hij tot nu toe steeds bovenaan in de middenmoot. Met een goede voorbereiding zal L’Ami zich in de fraaie theaterzaal in Boxtel ongetwijfeld in de strijd om de eerste plaats kunnen mengen.

Opgave 367: wit wint.

Opgave 367 is afkomstig uit een jeugdpartij van L’Ami uit 2000 tegen Luc Compagnie. Met wit slaat hij keihard toe. Ziet u hoe hij de partij in enkele zetten beslist?

Opgave 366: wit wint.

Opgave 366 is een stuk eenvoudiger. In deze stelling besliste L’Ami de partij met de klassieke combinatie 1. Ld3xh7+ Kg8xh7 ( 1. … Kh8 2. Tf7 is ook afgelopen) 2. Dg3-g6+ Kh7-h8 3. Tf1-f7 Dd8-g8 4. h7-h6 en zwart gaf op.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

De speelzaal van het NK

2011-03-31T16:58:00.000+02:00

Wat de Nederlandse topgrootmeesters vinden van het idee om ergens in de provincie in een school het Nederlands kampioenschap af te werken, weet ik niet, maar ik heb zo mijn vermoedens. Talloze schaakclubs in Nederland werken hun wedstrijden af in rommelige aula’s ter beschikking gesteld door welwillende lycea. Zelfs in de meesterklasse wordt om de haverklap in dat soort accommodatie gespeeld. Ze kunnen niet weten dat het bij SintLucas heel anders ligt: een heuse theaterzaal met foyer. Het project werd enkele jaren geleden, als blijk van de betrokkenheid van SintLucas bij de gemeenschap, aan de school gebouwd. Het theater heeft een eigen moderne en toch statige ingang. Er zal gespeeld worden op het podium, het publiek kan de spelers gadeslaan vanuit de zaal, in een ruimte aan de andere kant van de foyer worden de partijen van commentaar voorzien. Daarnaast wordt in een computerlokaal een persruimte ingericht. Kortom: een toplocatie een topevenement waardig.

Schakers zijn erg gevoelig voor de ambiance tijdens een toernooi. Toen het NK eind jaren zestig en begin jaren zeventig in Hotel De Klanderij in Leeuwarden werd gespeeld, placht Internationaal Grootmeester Hein Donner mopperend op en neer te reizen naar Amsterdam. Niet alleen omdat hij de provincie verachtte. In een artikel in Schaakbulletin beschreef hij het hotel als een authentiek ‘Olde Frysk Swine Kut’, in 1321 gebouwd, en sindsdien, noch aan de buitenkant, noch aan de binnenkant, ooit aangepast aan de eisen des tijds. Wellicht heeft Donners spotlust eraan bijgedragen, maar inmiddels is het historische hotel onder de sloophamer gevallen. Op internet staan nog oude prentbriefkaarten. Een fraai provinciaal jugendstilgebouw van rond 1900. Alles aan Donner was overdreven. Zelfs zijn kijk op de werkelijkheid.

In Boxtel zullen de spelers niets te klagen hebben. De omgeving is rustig. De zaal ideaal. Zelfs van het negenrondige Open Toernooi dat de Stichting Houtje Hoofd Helder tegelijkertijd als nevenevenement in de aula zal houden, hebben de toppers geen last. Zelfs niet als er honderden liefhebbers op afkomen. De school heeft een fraaie tuin die bij mooi weer zowel door de amateurs als de profs gebruikt kan worden om gezellig even na te praten. Ook de foyer is daarvoor zeer geschikt. En de overnachtingen in Conferentiehotel Landgoed Huize Bergen in Vught moeten zelfs in de smaak vallen van de meest verwende globetrotters uit het deelnemersveld.

Opgave 366: wit wint.

Opgave 366 stamt uit een partij tussen NK-deelnemers Erwin L’Ami en Ted Barendsen. Wit wint. Een klassieker!

Opgave 365: wit wint.

In opgave 365 zien we Ivan Sokolov aan het werk tegen Jan Timman. Wit won fraai met het kwaliteitsoffer 1. Te7xd7! Lf5xd7 2. Pf4xg6 Wit dreigt niet zo zeer op f8 te slaan, maar vooral 3. Df3 met onafwendbaar mat. Timman probeerde nog 2. … Dc5-c3 en werd toen nogmaals onaangenaam verrast met 3. Df3xh5! De toren op e1 is onkwetsbaar, want na 3. … Dxe1+ 4. Kh2 Dc3 ( de enige manier om het mat op h8 te dekken) 5. Pe7+ Kg7 6. Dh6 is het mat. Zwart gaf op.

NK-topper Ivan Sokolov

2011-03-24T22:50:00.001+01:00

Met zijn 43 lentes is Ivan Sokolov hoogstwaarschijnlijk de nestor van het gezelschap dat van 25 juni tot en met 5 juli in SintLucas in Boxtel om het Nederlands Kampioenschap gaat schaken. Nog voordat het volledige deelnemersveld bekend is, mag echter gerust gesteld worden dat hij tot de topfavorieten hoort. Ivan Sokolov, geboren in Sarajevo 1968, behaalde in 1987 de grootmeestertitel en werd in 1988 kampioen van Joegoslavië. In 1992 was de oorlog in Bosnië voor hem de aanleiding om zich in Nederland te vestigen. Sindsdien heeft hij regelmatig meegedaan in het NK. In 1995 en 1998 werd hij Nederlands kampioen, maar ook alle andere keren eindigde hij in de top. Bij zijn laatste optreden in 2007 werd hij gedeeld derde met drie overwinningen, geen verliespartijen en acht remises. Een paar remises te veel, maar dat is zeker niet symptomatisch voor Sokolovs stijl.

Ivan Sokolov, in de dagelijkse omgang de vriendelijkheid zelve, is op het bord een zeer gevaarlijk sujet. In vrijwel iedere partij zoekt hij naar verwikkelingen om op winst te kunnen spelen. Aan een klein voordeeltje heeft hij vaak genoeg om de tegenstander volledig klem te zetten, waarna hij in alle rust het verre eindspel zoekt om het voordeel te verzilveren. En als het op tactische slagwisselingen uitdraait, is Sokolov helemaal levensgevaarlijk: een zeer diepe rekenaar, die moeilijk te verrassen is, omdat hij zelfs de meest curieuze wendingen in één oogopslag opmerkt. Zijn rating mag op dit moment lager zijn dan die van Anish Giri en Jan Smeets, maar hij is met Timman en Van Wely de enige Nederlander met een rating die ooit boven de 2700 reikte. Zulke spelers zijn een sieraad voor elk toernooi. En met zijn vorm zit het wel snor. Vorige week won hij met 7 uit 9 het ijzersterke Reykjavik Open. Op dit moment speelt hij in Aix les Baines mee in een enorm open toernooi om het Europees Kampioenschap. Als hij daar in de top eindigt en vervolgens genoeg rust neemt om de inspanningen te verteren, moet hij in het NK als vanouds kunnen schitteren.

Ivan Sokolov is ook als schaakpublicist succesvol. Recent publiceerde hij twee prachtige schaakboeken: Winning Chess Middlegames, een strategieboek dat zich vooral concentreert op pionnenstructuren, en The Ruy Lopez Revisited, een opzienbarend verhandeling over minder gebruikelijke voortzettingen in de Spaanse Opening. Of hij daarin voor de concurrentie belangrijke geheimen verklapt, valt te betwijfelen. De clubschaker kan er echter heel wat van opsteken.

Opgave 365: wit wint

Sokolov is zeer goed bevriend met Jan Timman. Dat wil niet zeggen dat hun onderlinge partijen altijd vreedzaam verlopen. De stelling van opgave 365 kwam op het bord in hun partij in Malmö 1997. Wit aan zet wint.

Opgave 364: zwart wint.

In opgave 364 van vorige week zagen we Sokolov met zwart actief. Hij won met 1. … Td8-d2!! Met de verschrikkelijke dreiging 2. … Lf3+ 3. Lxf3 Dh2 mat. 2. Td1xd2 helpt niet want dan volgt 2. … Lh5-f3+ 3. Le2xf3 Dh3-f1 mat.

NK schaken in SintLucas

2011-03-17T16:55:00.002+01:00

Stop de persen! Dat wilde ik enkele weken geleden al roepen toen duidelijk werd dat het Nederlands Kampioenschap schaken dit jaar in Boxtel wordt gehouden. Zo’n NK is niet zo maar iets voor een gemeente als de onze. Het NK schaken is een toptoernooi dat internationaal zeer hoog in aanzien staat. De website van het toernooi zal bezocht worden door tienduizenden schaakliefhebbers uit alle landen van de wereld. Daar staat het deelnemersveld met wereldtoppers als Anish Giri en Ivan Sokolov garant voor.

Dit is een manier om Boxtel op de kaart te zetten die zijn weerga niet kent. We hebben het te danken aan SintLucas, de vakopleiding voor creatieven, die inzag dat schaken analytisch denken en scheppingsdrang combineert en op die manier een ideaal uithangbord vormt om een MBO-school, die toch al tot de allerbeste opleidingen van Nederland behoort, internationaal in de publiciteit te brengen.

Ik kon het goede nieuws wel van de daken schreeuwen, maar omdat ik veel te dicht bij de plannen betrokken was, kon ik moeilijk voortijdig de pers inlichten. De contracten moesten nog worden getekend. Ik moest wachten op een officieel perscommuniqué. Dat is vanmiddag verspreid en kon op het nippertje nog meegenomen worden in deze krant.

Het gebouw van SintLucas heeft een theatervleugel:
een ideale speellocatie voor het NK 2011 in Boxtel.

Brein achter de plannen van SintLucas is Hans Smit, hoofd ICT en innovatie bij SintLucas en initiatiefnemer van SintLucas@work, een projectbureau binnen SintLucas waar onderwijs en bedrijfsleven elkaar ontmoeten. Vorig jaar, toen het NK op de HighTech Campus in Eindhoven werd gehouden, werd het idee geboren de presentatie en aankleding van het toernooi dit jaar als eindexamenopdracht door leerlingen van SintLucas te laten uitvoeren. Smit zinspeelde al meteen op de mogelijkheid het toernooi in Podium Boxtel te laten spelen, maar het had er toen nog alle schijn van dat de schaaksport in Brainport Eindhoven voor vele jaren een ideale thuishaven had gevonden. Toen de onderhandelingen in Eindhoven echter stukliepen, werden de mogelijkheden in Boxtel serieus onderzocht. SintLucas stelt de speelzaal en de omliggende ruimte in de theatervleugel van de school beschikbaar en heeft er bovendien in bemiddeld dat de spelers tijdens het toernooi ondergebracht kunnen worden in Conferentiehotel Huize Bergen in Vught. De Boxtelse schaakvereniging Dubbelschaak ’97 en de Stichting Houtje Hoofd Helder zullen tijdens het toernooi dat van 25 juni tot en met 5 juli wordt gespeeld allerhande nevenactiviteiten op touw zetten.

Opgave 364: zwart wint.

Eén van de favorieten van het komende NK is Ivan Sokolov, eerder kampioen in 1995 en 1998. Sokolov is een echte schaaktovenaar. In de bovenstaande stelling, opgave 364, heeft hij zwart. Zijn tegenstander, grootmeester Ruud Jansen, werd op een verschrikkelijke manier verrast. Kunt u de zwarte zet vinden?

Opgave 363: wit wint.

Opgave 363 kwam uit een partij tussen “Terror Jaap” Amesz en Christopher Davies, Glorney Cup 2000. Wit won fraai met 1. Db5xc6! D7xc6 2. Td3-d8+ Df7-f8 3. Td8xf8+ Kg8xf8 4. Lb6-c5+ en 5. Tb1xb8.

Secret Story

2011-03-17T16:42:00.001+01:00

Schaakrubriek van 10 maart 2011

Op Net5 loopt op dit moment de reality soap Secret Story. Net als indertijd bij Big Brother zit een groep tamelijk jonge lui langdurig opgesloten in een huis. Daarbij worden ze vierentwintig uur per dag door een heleboel camera’s gadegeslagen. Van het beeldmateriaal wordt bijna dagelijks op de televisie een compilatie uitgezonden. Via internet en een aantal digitale kanalen (onder andere Ziggo, kanaal 15) zijn de gebeurtenissen live te volgen. Iedere week moeten de deelnemers elkaar nomineren om naar huis te gaan en de kijker beslist uiteindelijk wie er mag blijven. Wie over een paar maanden als laatste overblijft, verdient een ton.

Tot zo ver is er niets nieuws onder de zon, maar behalve het gehoorzamen aan allerlei onzinnige opdrachten van ‘De Stem’, hebben ‘De Bewoners’ nóg een taak: het verborgen houden van hun eigen geheim en het achterhalen van de geheimen van de anderen. Zo ontstaat een akelig psychologisch spelletje. Iedereen moet de ander te vriend houden om niet genomineerd te worden en het leven een beetje dragelijk te houden, maar tegelijkertijd ben je wegens de geheimen verplicht continu de kluit te belazeren. Het spel zou net zo spannend kunnen zijn als schaken. Maar bij Secret Story duurt het wel erg lang voor de spelers tot een zet besluiten. En eerlijk gezegd vind ik de deelnemers, ondanks de aanwezigheid van een heuse homo en een pornoactrice, behoorlijk kleurloos.

Terror Jaap Amesz

Misschien had er een schaker mee moeten doen. De Gouden Kooi, de vorige grote productie volgens de Big Brother-formule, werd gewonnen door Jaap Amesz, beter bekend als Terror Jaap. De opzet was toen dat de deelnemers elkaar met alle mogelijke middelen moesten wegpesten, maar gedurende het spel werden de spelregels meerdere keren veranderd. Terror Jaap, een afgrijselijke corpsbal zonder gêne, was het beste tegen de spanning bestand en bleek zelfs een uitstekende schaker. Tijdens de serie werd de Nederlandse grootmeester Jan Werle uitgenodigd in de Gouden Kooi voor een snelschaakmatch tegen de dikke antiheld. Terror Jaap won de eerste partij en verloor de match uiteindelijk nipt met 3-2. Korte tijd later werd Jan Werle Europees kampioen!

Opgave 363: wit wint.

Opgave 363 is afkomstig uit een partij tussen Jaap Amesz en Christopher Davies, gespeeld tijdens de Glorney Cup in 2000, een soort Europacup voor nationale jeugdteams. Zijn overwinning op Jan Werle was beslist geen toevalstreffer. Sterker nog: Jan Werle zat in hetzelfde team. Ziet u hoe wit aan zet de partij snel beslist?

In opgave 362 straft zwart wits vorige zet 1. Lxd6 af met 1. … Lf6-d4+! Zwart onderbreekt met tempowinst de d-lijn en kan daarna veilig op d6 slaan.

Als … dan …

2011-03-17T16:27:00.000+01:00

Rubriek 3 maart 2011

“Als ik dit speel, dan kan hij dat doen, maar dan doe ik …” Zo ziet de denktrant van de schaker er vaak uit. Vooral in stellingen met niet al te veel mogelijkheden en waarin veel zetten een dwingend karakter hebben, kom je er ver mee. De schaker beargumenteert zijn zetten door hypothetische vragen te beantwoorden. Maar wanneer er erg veel mogelijkheden zijn, lukt dat niet. Dan beroept de ervaren schaker zich op algemene principes en beginselen.

Politici weigeren vrijwel iedere hypothetische vraag openlijk te beantwoorden. Dat is geen wonder. Het antwoord kan, zonder de gestelde voorwaarde, wel eens een geheel eigen leven gaan leiden. Dat zie je al in de reactie van journalisten op verkiezingsprogramma’s. Televisiepresentatoren en schrijvende pers zien daar bijna allemaal beloftes in die na de verkiezingen niet nagekomen zullen worden. Maar dat is een zeer oneerlijke voorstelling van zaken. Iedere partij zet in het verkiezingsprogramma wat er gaat gebeuren als de absolute meerderheid wordt gehaald. Als aan die voorwaarde niet wordt voldaan, kan je net zo goed afgaan op de algemene principes en beginselen van de partij. Helaas hebben veel partijen hun ideologische veren afgeschud en worden we geregeerd volgens de waan van de dag.

Ik schrijf deze column op de dag voor de verkiezingen voor de Provinciale Staten. De grote vraag die nu overal wordt gesteld is: wat gebeurt er als de coalitie van VVD en CDA samen met gedoogpartner PVV geen meerderheid haalt in de eerste kamer. Sommigen beweren dat het kabinet dan niet verder kan, anderen menen dat regeren dan alleen wat moeilijker wordt. Maar de direct betrokken politici geven natuurlijk geen antwoord. Een andere urgente hypothetische vraag heb ik nog niet horen stellen. Wat gebeurt er als het CDA nogmaals halveert? Of de regering een meerderheid heeft in de eerste kamer, is dan nauwelijks meer relevant. Binnen het CDA zullen dan snel koppen gaan rollen en natuurlijk vooral van degenen die het kabinet Rutte mogelijk hebben gemaakt. Als u dit leest, weet u welke hypothese bewaarheid werd. Spannend!

Opgave 362: zwart wint.

Wit heeft net met zijn loper een pion op d6 geslagen. Als zwart 1. … Dxd6 antwoordt, dan volgt 2. Lxf7 en de zwarte dame staat ongedekt. Speelt zwart 1. … Te8, dan is 2. Lxf7 ook dodelijk. En op de meeste andere zetten blijft wit gewoon een pion voor. Opgave 362: zijn dat voldoende argumenten om 1. Lxd6 te rechtvaardigen.

Opgave 361: mat in vier.

Wat Leonid Jarosj met de compositie van opgave 361 voor elkaar kreeg, grenst aan het onmogelijke. Schematisch: 1. a6-a7 en nu:

A: 1. … axb1D 2. axb8D (dreigt T of Dxf4+) Dxb2 (of 2. … De4 3. Dxf4 Dxf4 4. Txf4 mat) 3. Dxb3 Dc3 4. Dxc3 mat.

B: 1. … axb1T 2. axb8T Txb2 3. Txb3 (na 2. ab8D zou zwart nu pat staan!) Kxc4 4. Da4 mat.

C: 1. … axb1L 2. axb8L Le4 3. Lxf4 omdat wit ook tot loper promoveerde kan Le4 nu spelen, maar dan volgt 4. Le3 mat.
D: 1. … axb1P 2. axb8 P Pxd2 3. Dc1 Pd4 (op andere paardzetten volgt 4. Txf4 mat) 4. Pc6 mat.
Er zijn nog een paar nevenvarianten, maar ook daarin haalt wit steeds in vier zetten of minder het mat.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

De Babson Task

2011-03-17T16:15:00.003+01:00

Rubriek 24 februari 2011

DJ Kasparov noemt één van zijn platen The Babson Task. De tekst van het nummer is onverstaanbaar, maar de Babson Task is een schaakprobleem, waar grote verhalen bij horen. Vooral Tim Krabbé heeft er veel over gepubliceerd.

De Babson Task heeft alles te maken met pionnen die promoveren als ze de overkant bereiken. De promovendus heeft daarbij de keuze of hij als paard, loper, toren of dame door het leven wil. Natuurlijk is promotie tot dame bijna altijd de beste keuze. Ook de paardpromotie is vrij gewoon; het paard kan soms door zijn specifieke gang een snelle beslissing forceren. Zinvolle promoties tot toren of loper zijn echter zeldzaam. Ze kunnen aanvallend alleen gemotiveerd worden om pat te vermijden en defensief alleen om aan een zelfpat te bouwen.

Doordat onze patregel pas rond 1800 is ingevoerd, is ook de toren- en loperpromotie relatief jong. In 1836 publiceerde J. Calvi er de eerste schaakproblemen mee. Daarna kwam al gauw iemand op het idee om de vier promoties in één stelling en dan nog het liefst in één pion te combineren. Zo’n probleem wordt een AUW genoemd naar het Duitse ‘Allumwandlung’ en heeft het volgende schema:

Wit doet een zet.
Zwart kan zich op vier manieren verdedigen.
Maar op variant A promoveert wit tot Dame en wint, op variant B promoveert hij tot toren, in C tot loper en D tot paard.

Het duurde tot 1905 voor dat concept in een ordentelijk schaakprobleem was gevangen. De Noorse componist Niels Høeg maakte zich er onsterfelijk mee. Wit geeft mat in drie. Als u het probleem zelf op wilt lossen, lees dan even niet verder, want het gaat zo:

1. f6 en nu

1. ... Kd6 2. f8D Kc6 3. Dc5 mat of 2. ... Ke6 3. De7 mat,

1. ... exf4 2. f8T Kd6 3. Tf6 mat,

1. ... exd4 2. f8L Kf6 3. Ta6 mat,

1. ... Kf6 2. f8P exd4 3. Tf7 mat.

De Amerikaan Joseph Ney Babson (1852-1929) was de eerste die bedacht dat in stap 2 van het bovenstaande schema ook een AUW past. Zo werd de Babson Task geboren: de opdracht om zo’n dubbele Allumwandlung in een schaakprobleem te realiseren:

Wit doet een zet.
Zwart kan zich op vier manieren verdedigen: A door promotie tot Dame, B door promotie tot Toren, C door loperpromotie en D door paardpomotie.
Maar op variant A promoveert wit tot Dame en wint, op variant B promoveert hij tot toren, in C tot loper en D tot paard.

Lange tijd werd zo’n schepping zelfs door de grootste componisten voor onmogelijk gehouden. Tot in 1983 de toen 26-jarige voetbaltrainer Leonid Jarosj binnen enkele maanden maar liefst drie Babsons publiceerde. De stelling hierboven (opgave 361) is volgens Tim Krabbé de mooiste. Wit geeft mat in vier. De sleutelzet is 1. a6-a7. Na 1. … a2xb1D 2. a7xb8D (dreigt mat in twee via f4) Db1xb2 (of 2. … De4 3. Dxf4 en mat op de volgende zet) 3. Db8xb3 en het mat op f4 kan alleen verhinderd worden met 3. … Db2-c3, maar dan volgt 4. Dxc3 mat. De varianten met de andere promoties mag u zelf oplossen.

In opgave 360 ziet u een, uiterst zeldzame, loperpromotie een praktische partij. In Chan-Depasquale, Laoag 1985, speelde zwart 1. … g2-g1L!! met snelle winst. Dat is de enige manier, want 1. ... g1D 2. Te7+ Kg8 3. Te8+ Kh7 4. Th8+ leidt tot pat. 1. ... g1T 2. Txe3 geeft een remisetoreneindspel en na 1. ... g1P 2. Kh2 Pf3+ 3. Kg3 Pd2! 4. Txe3 Pf1+ 5. Kf3 Pxf3 6. Kxe3 staat het[pionneneindspel ook remise.

DJ Kasparov

2011-03-17T13:20:00.000+01:00

Rubriek van 17 februari 2011

De zoekterm Kasparov levert miljoenen schaaksites op. Maar opmerkelijk genoeg staat bij Google op één een werving- en selectiebureau voor financieel personeel, dat kennelijk graag schakers vindt. En op zeven de ‘partyflock artiest’ Kasparov en dan hebben we al een Wikipedia-doorverwijspagina overgeslagen.

Anand en DJ Kasparov

In de wereld van de tuitende oren blijkt een wereldberoemde deejay rond te lopen die zich naar voormalige wereldkampioen Gary Kasparov noemt, de man die in doodse stilte zoveel kunstwerken op het schaakbord heeft gewrocht. Bij de video’s stuiten we al gauw op muziekopnames. Een grote hit blijk het nummer The Babson Task te zijn. En dan wordt het duidelijk: DJ Kasparov, volgens zijn website een pseudoniem van Bas Oskam, is een schaker. De ratingviewer van de KNSB verraadt hem niet. Wel een B.W. (Bart) Oskam, geboren in 1980 en met een rating van 1761. Maar op de ratingsite van Mark Huizer blijkt die wel degelijk Bas te heten en te spelen bij De Doredenkers uit Wijk bij Duurstede. Tijdens het afgelopen Tata Steel Schaaktoernooi is hij zelfs geportretteerd naast wereldkampioen Vishwanathan Anand.

Er is natuurlijk wel vaker muziek rond het thema schaken gecomponeerd. Jammer genoeg niet door François-André Danican Philidor, de 18e eeuwse grondlegger van het moderne positiespel, die als operacomponist Mozart naar de kroon stak. Maar we hebben de musical Chess van de ABBA-boys Björn Ulvaeus and Benny Andersson. En natuurlijk de Euwe-suite, in 1985 gecomponeerd door de Amerikaan Rodney Waschka II. The Babson Task is een schaakprobleem. Een heel bijzondere stelling waar bijna geen wedstrijdschaker chocolade van kan maken. Iets heel bijzonders. Alleen voor fijnproevers. En nu lees ik op internet: “Oowkeej dan lkkr nummen ;)” en “GABBER 4Life”. Ik heb ook even geluisterd. Was ik maar doof geboren!

Volgende week zal ik uitleggen wat de Babson Task behelst. Nu als inleiding iets over de minorpromotie: een pion die de achterste lijn bereikt, hoeft niet tot dame te promoveren. Soms is een toren, paard of loper beter. Erg vaak komt zoiets niet voor: zeker de toren- of loperpromotie zijn zeldzaam. Denkt u nu maar eens over opgave 360. Zwart speelt en wint.

Tijdens zijn partij tegen Torre in het toernooi van Moskou 1925 ontving wereldkampioen Emanuel Lasker een telegram met de boodschap dat een toneelstuk van zijn hand in New York zou worden uitgevoerd. Enkele zetten later trapte hij in een geweldige truc, de oplossing van opgave 359: 1. Lg5-f6!! Db5xh5 2. Tg3xg7+ Kg8-h8 3. Tg7xf7+ Kh8-g8 4. Tf7-g7+ Kg8-h8 5. Tg7xb7+ Kh8-g8 6. Tb7-g7+ Kg8-h8 7. Tg7-g5+ en wit wint.

Soft pawn

2011-03-17T13:02:00.000+01:00

Rubriek van 10 februari

Schaken en internet zijn voor elkaar geschapen. Internet en seks natuurlijk ook. Geroutineerde websurfers zullen dan ook menig plaatje voorbij zien komen van schaars geklede dames die met schaakstukken poseren, zich op een openluchtschaakbord neervlijen of zich anderszins met het schaakspel vermaken. Er zijn op het net zelfs al beauty contests georganiseerd voor schaakbabes, zoals de voormalige wereldkampioenen Antoaneta Stefanova en Alexandra Kostenjoek. Uiteraard met bijbehorende broeierige fotoreportages, lingerielijnen en andere gadgets. Maar wat eind vorig jaar op de markt kwam, sloeg alles wat ik ooit heb gezien of gehoord: een zeer luxe schaakset met als stukken 32 in biocompatibele siliconen en styrenen uitgevoerde en met goudplaat gedecoreerde vibrators.

De schaakset is ontworpen door de New Yorkse studio Aruliden. “Chess is something that works as the setting for a sex toy,” verklaart Rinat Aruh, één van de oprichters van Aruliden op het internet. “It’s a very sexy mind game.” Dat laatste geloven wij graag en wellicht helpt het ontwerp mee om meer vrouwen voor de schaaksport te interesseren. Maar als u denkt dat het wellicht een mooi idee is voor Valentijnsdag, wacht u een teleurstelling. Volgens diverse bronnen op internet zou het spel te koop zijn in de chique Parijse sexshop Kiki de Montparnasse. Prijs: een dikke € 5000. Op de website van kittige Kiki zijn echter allerlei leuke speeltjes te vinden, maar een schaakspel, ho maar. Zou het al uitverkocht wezen?

Voor de ware geeks en nerds, waar de schaakwereld van vergeven is, is de schaakset erg interessant. Hun eenzijdige wereldbeeld, dat louter uit zetten en varianten bestaat, krijgt ineens een heel andere dimensie. Het centraliseren van de pionnen verliest zijn onschuld. Het fianchetteren van de lopers is nooit meer wat het geweest is. Over het binnendringen met de torens zullen we voortaan maar zwijgen. “Zullen we een potje schaken?” wordt ineens een hilarische vraag. Het lukt u vast wel om zelf andere woordspelingen te bedenken om eens lekker te gniffelen.

Opgave 359: wit wint.

Een Zwickmühle is een combinatie die gebaseerd is op een steeds terugkerende aftrekaanval. Opgave 359 is één van de beroemdste voorbeelden. In het grote toernooi van Moskou in 1925 werd de grote wereldkampioen Emanuel Lasker er met zwart het slachtoffer van tegen Carlos Torre. Ziet u hoe wit aan zet hier wint?

Opgave 358: zwart wint na 1. Tc1.

In opgave 358 speelde Rob van Meurs na 1. Tf1-c1? Eenvoudig 1. … Dc2xc1+ 2. Lh6xc1 Tc8xc1+ 3. Kg1-f2 en nu, zoals de schakers zeggen ‘achterlangs’ 3. … Lb4-e1+ en de witte dame valt.

Tata Steel

2011-03-17T09:41:00.000+01:00

Rubriek van 3 februari 2011

Hoogovens werd overgenomen door Corus, Corus werd Tata Steel, maar het toernooi, dat al sinds 1937 eerst in Beverwijk en nu in Wijk aan Zee wordt gehouden, bleef altijd bestaan. Dit jaar werd de hoofdgroep op sensationele wijze gewonnen door Hikaru Nakamura, een Amerikaan van Japanse afkomst die al jaren bekend staat als een supertalent. Hij bleef onder andere wereldkampioen Vishwanathan Anand en de nummer één op de wereldranglijst Magnus Carlsen voor. De Nederlandse puber Anish Giri haalde een keurige vijftig procent score; hij zal ongetwijfeld één van de volgende edities van het toernooi winnen, want wie zich op zijn zestiende met de wereldtop kan meten, staat op de drempel van een enorme doorbraak.

Het Tata Steel Toernooi is sinds jaar en dag één van de belangrijkste schaaktoernooien van de wereld. In tennistermen mag je het gerust met Wimbledon vergelijken. Maar het leukste onderdeel van het toernooi zijn misschien wel de amateurgroepen. Dit jaar waren er 59 tienkampen, zo’n tweehonderd vierkampen en nog een aantal nevenevenementen voor journalisten, parlementariërs en andere coryfeeën. Al die deelnemers spelen onder Spartaanse omstandigheden aan lange tafels, krap op elkaar met nauwelijks ruimte om even de benen te strekken. Vooral in de tienkampen is de strijd gruwelijk. De deelnemers worden ingedeeld in een hiërarchische piramide. Wie een groep wint, mag het het volgende jaar in een hogere categorie proberen. Wie de hoogste groep bij de amateurs op zijn naam schrijft, krijgt een jaar later een uitnodiging voor Grootmeestergroep C. Het spreekt vanzelf dat de hoogste groepen bij de amateurs gevuld zijn met semiprofessionele subtoppers die hogerop willen.

De heldendaden van de amateurs worden zelden beschreven. Ten onrechte. Neem nu Dubbelschaker Rob van Meurs. Hij huurde een vakantiehuisje aan zee en stortte zich in het schaakleven. Met grote overmacht won hij groep 3F: drie remise en zes overwinningen. Hij speelde geweldig. Nog twee keer promoveren, dan bereikt hij het nirwana, de hoogste staat die door de mens bereikt kan worden. Maar ook met zijn resultaat van dit jaar zal hij maanden in volle tevredenheid van zijn leven kunnen genieten, want winnen is werkelijk het mooiste wat er is.

Opgave 358:
Waarom is 1. Tfc1 fout?

In de stelling van opgave 358 staat Rob van Meurs met zwart iets beter. De witte aanval stelt niet veel voor en de witte structuur is slecht. Robs laatste zet, 1. … Tf8-c8 bevat bovendien een gemene valstrik. Zijn tegenstander trapte er in. Ziet u waarom 2. Tf1-c1 fout is?

Opgave 357: wit speelt en wint.

Opgave 357 kwam uit een partij van Willem Fick tegen Eugene Snosko-Borowsky uit 1923. Wit won een kwaliteit met 1. Le8-f7+ Kg8xf7 2. Dc1-c7+ en 3. Dc7xb8. Het kost daarna nog enig manoeuvreren voor de partij gewonnen is, maar dat was Willem Fick wel toevertrouwd.

Schaakgeschiedenis

2011-03-17T00:19:00.000+01:00

Schaakrubriek van 27 januari 2011

Onlangs kreeg ik bij toeval het boek Zet na Zet in handen, geschreven door Guus van der Waals, ondertitel Een analyse van een halve eeuw Noord-Brabants Schaakleven en uitgegeven ter gelegenheid van de 50-jarig bestaan van de Noord-Brabantse Schaakbond in 1977. Er blijkt heel wat wetenswaardigs in te staan. Een keur aan basismateriaal voor eenieder die zich in de geschiedenis van het verenigingsleven wil storten.

Bij de oprichtingsvergadering van De Waltoren in 1970 werden heel wat namen voor de nieuwe club voorgesteld. Op de vergadering was de heer Clemens aanwezig van de opgeheven EBS, de Eerste Boxtelse Schaakvereniging. Geen wonder dat TBS als nieuwe naam even de revue passeerde. Uit Zet na Zet blijkt dat dat een historische vergissing was geweest, niet alleen omdat de afkorting later in het strafrechtelijke circuit gebruikt zou gaan worden, maar vooral omdat het sommetje niet klopt.

EBS werd in 1913 opgericht. Van de eerste jaren van deze vereniging is weinig bekend. Toen in 1923 de Vaderlandse Schaakbond in Brabant een competitie organiseerde, deed EBS niet mee. Wel de Boxtelse RKSV, de Rooms Katholieke Schaakvereniging. Op 25 november vond de eerste wedstrijd plaats: Breda-Eindhoven 5½ - 2½. De tweede wedstrijd, Boxtel-Den Bosch II, werd gespeeld op 9 december. Boxtel verloor met 1-7 door remises van H.J. van Susante en P.M. Hoek op bord één en drie en verliespartijen van H.M. van Griensven, F.J. Bekker, J.J. van Susante, A. Vugts, L. van de Eerden en J. van Haren.

Van 1923 tot 1927 doet de RKSV vier keer mee in de competitie. Als in 1927 de NBSB wordt opgericht, trekt de club zich voor twee jaar terug, maar doen er twee andere Boxtelse clubs mee: EBS en een nieuwe vereniging met de naam Houvast, die het maar twee jaar volhoudt. In het seizoen 1932-1933 speelt er ineens een vereniging Boxtel/Osch mee in de competitie.

Tellen we al die verenigingen mee, dan was De Waltoren de Vijfde Boxtelse Schaakvereniging, en Dubbelschaak ’97, dat uit een fusie van De Waltoren en de Gestelse Pion ontstond de Zesde. EBS hield het tot nu toe het langste vol: van 1913 tot 1958. Misschien wel dankzij de bemoedigende boodschap die de vereniging in het eindverslag van het allereerste NBSB-competitieseizoen krijgt: “Toch geloven wij dat de EBS beter kan, maar dan moet er ook geoefend worden, wel te verstaan in het schaakspel en niet in kaarten en biljarten. Wij hopen dan ook, waarde Dr. Hoek, dat de zomerse periode niet in ledigheid wordt doorgebracht.”

Opgave 357: wit wint.
Willem Fick-Eugène Snosko-Borowsky.

In de eerste jaren van de vorige eeuw, nog voor dat de NBSB bestond, waren de gebroeders W. en L. Fick, die onder andere schaakvereniging in Bergen op Zoom hebben opgericht, de topspelers uit de regio. Vooral Mr. Dr. Willem Fick was een klasbak. In bovenstaande stelling speelt hij met wit tegen Snosko-Borovsky, een wereldtopper uit die jaren. Zwart heeft net de dame voor twee torens gegeven, maar wit demonstreert dat dat veel te optimistische was. Ziet u hoe?

In opgave 356, een probleem van S.R. Barret uit 1874, geeft wit mat in elf met 1. Dc2-c3 Ka1-b1 2. Dc3-d3+ Kb1-a1 3. Dd3-d4 Ka1-b1 4. Dd4-e4+ Kb1-a1 5. De4-e5 Ka1-b1 6. De5-f5+ Kb1-a1 7. Dg5-f6 Ka1-b1 7. Df6-g6+ Kb1-a1 8. Dg6-g7 Ka1-b1 9. Dg7-h7+ Kb1-a1 10. Dh7-h8 Ka1-b1 en nu de dame de hele trap is opgelopen, kan ze mat geven op h1.

Zijn schaakvereniging

2011-03-17T00:02:00.001+01:00

Schaakrubriek van 13 januari 2011

Eén van de meest enthousiaste schaakpromotors van Noord-Brabant is Jacques Peeters uit Oisterwijk. Niet dat hij zich met grootse meeslepende zaken bezighoudt, neen, hij houdt het plaatselijk en klein, maar hij is uiterst inventief. Peeters, inmiddels 77, is in het verleden ruim tien jaar voorzitter geweest van SV Oisterwijk. Nog langer was hij jeugdleider bij zijn club. Sinds Oisterwijk in 2009 gefuseerd is met De Oude Toren uit Berkel-Enschot is good-old Jacques opnieuw gevraagd de jeugdschaakafdeling op poten te zetten. Intussen heeft de club ruim veertig junioren, een vast begeleidingsteam en nauwe betrekkingen met de basisscholen.

Een en ander is geen toeval. Het is al zeker voor de derde keer dat Peeters zijn vereniging optuigt met een bloeiende jeugdafdeling. Om te voorkomen dat het succes wegebt zodra hij zich terugtrekt, en vooral ook om andere verenigingen het juiste pad te wijzen, heeft Peeters onlangs onder de titel Mijn Schaakvereniging een lijvige handleiding gepubliceerd. Het boek valt uiteen in twee delen. Het eerste behandelt de opzet en het management van een schaakclub met een actieve jeugdafdeling. Veel van wat er in staat, lijkt voor de hand te liggen, maar er wordt o zo vaak tegen gezondigd. Daarnaast bevat dit deel ook een groot aantal praktische tips en uiterst aantrekkelijk ideeën waarmee ook kleine schaakverenigingen zich kunnen onderscheiden. Daarbij wordt in detail ingegaan op de succesnummers van de Oisterwijkse club zoals het Mundial-festival, het Terrassenschaaktoernooi op De Lint en het Boskaboutertoernooi voor de jeugd.

Het tweede deel van het boek gaat over de begeleiding van jeugdspelers en ook daarin is een heleboel nieuws te vinden. Peeters biedt een uitstekende aanvulling op de Stappenmethode van Van Wijgerden, die tegenwoordig bij alle schaakclubs wordt gebruikt. De Stappenmethode is vooral schaaktechnisch van topniveau. De bij behorende Handleidingen bieden weliswaar een didactisch kader, maar veel wordt overgelaten aan de creativiteit en de inzet van de schaakdocent. Dat geeft niets, maar op de meeste schaakclubs wordt de begeleiding van de jeugd door amateurs zonder onderwijsachtergrond verzorgd en voor hen zijn de tips en ideeën van Peeters goud waard. Sommige leerhulpmiddelen die hij bedacht heeft, zijn ronduit spectaculair en verdienen een serieuze uitgever.

Opgave 356:
S.R. Barrett, wit geeft mat in 12.

Her en der heb ik enige kritiek gehoord op het schaaktechnische deel van het boek. Ik vind het nog al meevallen. Peeters is een heel matige schaker, maar de voorbeelden die hij geeft zijn to the point. Het boek is ook niet goed geschreven. Maar het gaat ook niet om schaaktechniek of bellettrie. Het is een boek ter inspiratie. Als zodanig voldoet het prima. De opgave hierboven gebruikt Peeters om beginners te enthousiasmeren. Wit aan zet forceert mat in twaalf.

Opgave 355:
Hoe wint wit na 1. ... Pd7?

Het boek Mijn Schaakvereniging kunt u per mail bestellen bij Jacques Peeters. Het kost € 28,50.

Opgave 355 uit De Noordzee Opening van Ernst Timmer was een makkie. Na 1. … Pb8-d7 forceert 2. Le4xg6+ mat.

De Noordzee Opening

2011-01-15T14:11:00.002+01:00

Dat Ernst Timmer een schaker is, wist ik niet. Toen ik naar zijn rating ging zoeken, bleek hij bij De Damrakkers te spelen, een kleine club uit Utrecht die in de onderste klasse van de Stichts-Gooise Schaakbond uitkomt. Maar ik kende zijn naam. Hij is schrijver. Tot mijn schande had ik nog nooit iets van hem gelezen tot ik bij Boekhandel Elckerlijc in Boxtel een gifgroen boek met de titel De Noordzee Opening zag liggen. Op de cover staat een gestileerd schaakpaard met een machinegeweer. Laat ik de plot van deze column maar meteen verraden: hol naar de winkel, koop het boek, begin er meteen aan, het is de mooiste roman die ik in jaren heb gelezen.

Ernst Timmer hotseknotst in het boek door de tijd. In chronologische volgorde begint het boek in 1974. De vrouwelijke hoofdpersoon Henriëtte heeft net eindexamen gedaan en vertrekt naar een vakantiekamp in Engeland dat een podium wil zijn voor de internationale verbondenheid tussen jongeren. Ze ontmoet er een bont gezelschap jongens en meisjes: Egyptenaren, Israëli’s, Spanjaarden, Portugezen, nauwelijks droog achter de oren, maar stuk voor stuk behept met de vrijheidsdrang die zo typerend was voor de jaren zeventig. En links natuurlijk. De één nog radicaler dan de ander.

Ze ontmoet er een Noord-Ierse jongen met wie ze een wilde nacht doorbrengt vlak voor hij op een geheime missie vertrekt. Zo wordt de link gelegd naar de andere schaal waar het boek op balanceert: de bloedige vrijheidsstrijd van de katholieken in Ulster. Nergens slaat het evenwicht door. Het verhaal van Henriëtte, die naar haar Ier blijft verlangen, is boeiend. De tegenhanger is bloemrijk, bloederig en bitter, zoals alleen Ierse verhalen kunnen zijn. Lange tijd wordt de thrillerachtige spanning vastgehouden doordat de helden aan beide zijden van de Noordzee zich steeds weer andere gevaarlijke acties in het hoofd halen, maar langzaam groeit er een raadsel: er moet iets bijzonders zijn gebeurd, maar de lezer kan tot bladzijde 297 niet bevroeden wat het zou kunnen zijn. Als hij het blad omslaat, restten nog twee korte zinnen.

Nee, ik verraad verder niets. De hoofdstukken worden weergegeven met de zetten van een kort partijtje waarin de witte Engelse Opening beantwoord wordt met het Hollands. Dat verklaart de titel, maar wat het boek met schaken te maken heeft, moet u zelf maar ervaren. Het boek eindigt zo’n beetje in het nu: het is een ironisch tijdsbeeld van drie decennia, waarin de wereld door het jeugdige elan en de immorele overmoed van mijn generatie verbitterd is geraakt en verdeelder lijkt dan ooit. En toch is het een hoopgevend boek, al is het alleen maar omdat Ernst Timmer zo ijzingwekkend mooi kan vertellen welke ellende we allemaal al achter ons hebben liggen.

Opgave 355: waarom is 7. ... Pd7 fout?

In het schaakpartijtje dat de hoofdstukken aangeeft, worden vreemde zetten gedaan. Wat dat betreft lijkt het boek wel op Through the Looking Glass van Lewis Caroll. Hier speelt zwart 7. … Pb8-d7. Opgave 355: waarom is dat een verschrikkelijk fout?

Opgave 354: Gottlieb-Pellemans

In de stelling van opgave 354 had Dubbelschaker Jaap Gottlieb kunnen winnen met 18. d4xe5! Op 18. … gxf3 volgt 19. exd6; 18. … Pxe5 wordt beantwoord met 19. Txd6; 18. … Lxe5 19. Pxe5 Pxe5 20. Pd5! gaat ook helemaal mis; zelfs het laatste trucje 18 … Lc5 19. Pe1 (19. exf6? Dxg3!) Pxe5 20. Lxe5 Dxe5 21. Pd3 De7 22. Pxc5 Dxc5 23. Pd5! Dxc2 24. Pxf6+ Kg7 25. Ph5+ Kg6 26. Pf4+ gevolgd door Txc2 helpt niet meer.

Remise in Roermond

2011-01-15T13:52:00.000+01:00

Dubbelschaak verder achterop

De uitwedstrijd in Roermond was door Dubbelschaak vooraf ingeschat als een zware match. Om niet verder achterop te raken bij koploper Voerendaal moest er gewonnen worden, maar RSC ’t Pionneke, zoals de Roermondse schaakclub officieel heet, heeft een sterk team met geweldige topborden en een gemiddelde rating die nauwelijks van de Dubbelschakers afwijkt. Het werd dan ook een buitengewoon spannende wedstrijd, waar van alles gebeurde en waarin beide teams achteraf met de 4-4 eindstand hun handen dicht mochten knijpen.

Het was dit keer Michel van der Stee die de score mocht openen. Al in het vroege middenspel trakteerde hij de Roermondse clubkampioen op bord vijf op een onvervalste magneetcombinatie. Vlak voordat de zwarte koning op g4 mat gezet zou worden, gaf zijn tegenstander op: een belangrijke overwinning, want op de overige borden was er vooralsnog weinig aan de hand.

Korte tijd later eindigde de derby Guido Jansen-Ger Janssen op bord één in remise. Jansen had met wit niets weten te bereiken en er stond al enige tijd een gelijkwaardig eindspel op het bord. De tweede remise kwam op bord twee tot stand. Kandidaatmeester Joost Heltzel had met wit in een scherpe Spaanse Opening een pion veroverd op Huub van Dongen, maar het kleinood bekwam hem slecht. Van Dongen had in het loperpaar en een groot overwicht op de witte velden ruimschoots voldoende compensatie. Of het voldoende was om er concreet voordeel uit te halen, mag overigens worden betwijfeld. Toen wit remise aanbood, was de vrede dan ook gauw getekend.

Spannende verwikkelingen

Toen Wil van Lankveld met wit op bord zeven verloor, was de stand weer gelijk, maar op de vier resterende borden steeg de spanning ten top. De Dubbelschakers leken op ieder bord een tikkeltje minder te staan, maar het waren wel stuk voor stuk stellingen waarin nog absoluut niets duidelijk was en waarin iedereen kon winnen. De eerste beslissing viel aan bord acht, waar Hans Heijstek de partij remise gaf toen er na een afwikkeling vrijwel niets meer op het bord overbleef. Intussen waren op bord zes de bordjes duidelijk verhangen. Rob van Meurs, die aanvankelijk steeds wat minder had gestaan, plaatste een verwoestende centrumdoorbraak, waarna wit vreselijk werd opgerold. Eventjes zag het er uitstekend uit voor Dubbelschaak: op bord drie had Martien van der Meijden zich keurig verdedigd nadat hij aanvankelijk wat in de verdrukking was gekomen. Hij had een afwikkeling naar een remise-eindspel klaarstaan en iedereen had het halfje al geteld toen hij plotseling zijn dame weggaf. Verschrikkelijk: 3½ - 3½. En toen moest de ijzingwekkende ontknoping nog komen.

Ongelofelijke ontknoping

Utama-Boll na de 40e zet van zwart

De verschrikkelijke apotheose speelde zich af op bord vier. Ook daar had Roermond een kandidaatmeester opgesteld, de sterke Ivan Utama. Weliswaar zat hij tegen de enige Boxtelse grootmeester Peter Boll, maar die verdiende zijn titel in het correspondentieschaak en dat is duidelijk een andere discipline. De heren bleken aan elkaar gewaagd, maar beide spelers waren in de laatste zetten voor de veertigste zet in nijpende tijdnood gekomen. Ze waren de controle volledig kwijt en stormden beiden in grote haast met hun pionnen richting promotieveld. Het was een grote loterij, tot uiteindelijk de veertigste zet was gehaald. Wit kon weer vrijelijk ademhalen en verzonk in gepeins. De toegestroomde medespelers trokken zich al gauw weer terug. Wit kon weliswaar niet doorlopen naar dame, zoals hij aanvankelijk moet hebben gedacht, maar er zat een toevalligheidje in de stelling: hij kon mat forceren. Utema bleef echter denken en zuchten: het was duidelijk dat hij de oplossing totaal over het hoofd zag. Na een klein half uurtje bood Peter Boll toen maar remise aan. En dat werd geaccepteerd. Einduitslag 4-4, maar het had net zo goed andersom kunnen zijn.

Overige teams

Omdat Geleen verrassend van Brunssum verloor, blijft Dubbelschaak tweede. De achterstand op Voerendaal, dat Eindhoven-2 aftroefde, is echter opgelopen tot drie punten. Men mag er vanuit gaan dat dat met nog vier wedstrijden te gaan veel te veel is.

Dubbelschaak-2 en -3 brachten het er zaterdag nog slechter van af. Het tweede verloor volkomen onnodig met 5-3 van Checkmate uit Weert. Alleen Niels Heijstek won. Het derde ging, ondanks overwinningen van Joop van Dun en Henk Noordman, met 5-3 ten onder tegen De Kentering-2 uit Rosmalen.

Kerstboomverbranding

2011-01-15T13:23:00.002+01:00

Brabants Centrum 6 januari

Ieder jaar moet beginnen met schoon schip maken. Het is onvermijdelijk. In het vorige jaar is van alles blijven liggen en daar moet nodig iets aan gebeuren. En intussen is het nieuwe jaar begonnen met knallen die de stoepen en straten vervuilen met resten karton en een rode pap van papier, om over de nog onsmakelijkere overblijfselen van een nacht doorhalen maar te zwijgen. Nooit doen we het meer. Nooit! En zo hebben we nog meer voornemens die na een kleine week al weer zijn vergeten.

Eén van de zaken die dit jaar meteen afgehandeld moeten worden, is de prijsuitreiking van de kerst- en oudjaarpuzzels. In de laatste twee weken van het vorige jaar stonden er in totaal acht schaakproblemen in deze rubriek die allemaal de vorm hadden van een kerstboom. Alle oplossingen vindt u op een speciale overzichtstentoonstelling van dat soort schaakproblemen op de website van Dubbelschaak.

Onder de inzenders van volledig correcte oplossingen is de Schaakscheurkalender 2011 verloot, een voor schaakliefhebbers bijzonder vermakelijk dagoverzicht, onder andere verkrijgbaar bij schaakverzendhuis De Beste Zet uit Best. De prijs gaat naar Ad Kroot uit Waalwijk.

Rest ons de voornemens van de Boxtelse schaakvereniging Dubbelschaak te openbaren. De club wil graag vooruit op het sportieve vlak: er moet gepresteerd worden, want de club heeft de ambitie bij de beste clubs van Brabant te horen. Tegelijkertijd wil Dubbelschaak een gezelligheidsvereniging blijven. Iedere dinsdag is er op de vaste clubavond in Grand Café Rembrandt van alles te doen. Er is een competitie om het clubkampioenschap, er wordt een rapidcompetitie gespeeld om de Meierijcup. We houden snelschaaktoernooitjes en er wordt vooral lang nagepraat. Eén van de leukste initiatieven is een tweewekelijkse wedstrijd tussen de top van de jeugdafdeling en een groep genodigde thuisschakers en oudleden. Bovendien organiseert Dubbelschaak komend jaar in gemeenschapshuis De Walnoot maar liefst zes jeugdtoernooien voor kinderen uit de verre omgeving.

Letho: mat in twee

De mooiste opgave van uit de kerstbomenreeks vond ik dit mat in twee van Letho. Wit speelt 1. Kd6-d7! Zwart heeft daarna vier diagonale zetten met zijn koning. Dat wordt een ‘stervlucht’ genoemd. Passender kan het niet op Driekoningen: 1. … Kc3 2. Lf6 mat; 1. … Ke3 2. Lb6 mat; 1. … Kc5 2. Dg1 mat; 1. … Ke5 2. Da1 mat.

Opgave 354: Gottlieb-Pellemans

De Boxtelse jeugdspeler Jaap Gottlieb heeft de kerstvakantie gebruikt om veel te schaken. In het Brabants jeugdkampioenschap eindigde hij op een verdienstelijke tiende plaats. Bij het snelschaakkampioenschap deel hij het nog beter: derde. Opgave 354 komt uit een partij tussen Jaap en Mathijs Pellemans. Wit nam hier remise aan, maar hij had kunnen winnen. Ziet u hoe?

Kerstbomen geprolongeerd

2010-12-30T12:10:00.001+01:00

Voorlopig kunnen de kerstbomen nog even blijven staan. Ze geven volop sfeer in de laatste dagen van het jaar. Op oudejaarsavond is het misschien gezellig om in familiekring een paar puzzeltjes op te lossen. Vorige week vond u in deze rubriek al vier kerstboomproblemen. Hieronder vindt u vier nieuwe. Samen vormen ze een prijsvraag. Als u ze niet leuk vindt, kunt u ze volgende week misschien voor de kerstboomverbranding gebruiken. Vooralsnog wens ik u echter veel oplosplezier, een traditioneel zalig uiteinde en een geweldig nieuw jaar.

Voor alle opgaven geldt als opdracht: wit geeft mat in twee. Dat betekent dus dat wit begint en dat zwart na wits eerste zet niet kan voorkomen dat hij op de tweede witte zet mat wordt gezet.

Opgave 5: mat in twee.

Opgave 5, een boompje van G. Ametov uit 1976 mag er zijn. Het is fraai gestileerd en niet al te moeilijk om op te lossen. Zoals wel vaker in dit soort problemen is zwart in zetdwang. Iedere zet die hij doet, maakt een mat mogelijk. Wit zou dus het liefste helemaal niets doen. Maar hij is aan zet: wit geeft mat in twee.

Opgave 6: mat in twee.

Opgave 6 is een anonieme boom die voor het eerst in 1918 in Neurenberg gepubliceerd werd. In Duitsland staat dit probleem bekend onder de naam Oh Tannenbaum. De beginzet is behoorlijk spectaculair. Wit geeft mat in twee.

Opgave 7: mat in twee

Opgave 7 stamt al uit 1904. Componist Arthur Ford Mackenzie hoort tot de belangrijkste componisten uit die tijd. In dit probleem zou u een lelie kunnen zien, maar volgens Mackenzie is het een kerstboom. Misschien dat het probleem oorspronkelijk met verwisselde kleuren en zwart aan zet werd gepresenteerd.

Opgave 8: mat in twee

Opgave 8 ten slotte is een boom van de Fin Hanno Timo Letho. Zelf vind ik de stelling het pronkstuk van mijn verzameling. De vormgeving is al een sterk staaltje, maar voor de probleemliefhebber zit er ook nog een mooi thema in verborgen. De oplossing is niet moeilijk. Wit geeft mat in twee.

Beste oplosser krijgt Schaakscheurkalender

De opgaven van deze week vormen samen met de opgaven van vorige week een prijsvraag. Uw oplossingen kunt u tot 5 januari 2011 mailen naar Huub van Dongen. Onder de beste oplossers wordt de Schaakscheurkalender 2011 verloot. De hele collectie, inclusief oplossingen en uitslag van de wedstrijd, verschijnt op 6 januari 2011 op dit blog.

Kerstbomen

2010-12-23T20:50:00.001+01:00

De inmiddels 75-jarige Bert Kieboom heb ik altijd een van de vermakelijkste schaakschrijvers van Nederland gevonden. 24 jaar lang verzorgde hij de wekelijkse schaakrubriek in Het Utrechts Nieuwsblad tot hij na de fusie met Het Algemeen Dagblad in 2007 een kil bedankbriefje kreeg. In 1981 publiceerde hij vlak voor Kerstmis enkele schaakproblemen met beginstellingen die een kerstboom uitbeeldden. Zoiets had ik nog nooit geezien, maar in de loop van de tijd kwam ik nog een aantal van die problemen tegen. In deze rubriek heb ik er jaren geleden bij wijze van kerstpuzzel als eens een paar gebruikt, maar het wordt tijd om de nieuwste aanwinsten te tonen. Ik wens u heel prettige feestdagen met deze kleine tentoonstelling. Na het diner kunt u wellicht onder de boom nog even over onderstaande kerstbomen bomen.

Voor alle opgaven geldt als opdracht: wit geeft mat in twee. Dat betekent dus dat wit begint en dat zwart na wits eerste zet niet kan voorkomen dat hij op de tweede witte zet mat wordt gezet.

Opgave 1: wit geeft mat in twee.

Opgave 1, een gedrongen boompje van Don French, is een voorbeeld van hoe het in de probleemcompositie niet hoort: de oplossing mag volgens de regels niet met schaak beginnen, maar hier is het toch wel leuk. Wit geeft mat in twee.

Opgave 2: wit geeft mat in twee.

Opgave 2 is al wat beter, al hangt er volgens mij wel wat al te veel versiering in deze boom. De compositie is ook van Don French en er zitten een paar leuke matjes in. Let vooral eens op de symmetrie. Wit geeft mat in twee.

Opgave 3: wit geeft mat in twee.

Opgave 3 van Helmer Holm uit 1948 is een heel stuk subtieler. Het boompje is bijna abstract. Eenvoudige lijnen die alleen het essentiële weergeven. De boom ontbeert alleen nog een piek. Kunt u de pointe vinden? Wit geeft mat in twee.

Opgave 4: wit geeft mat in twee.

Opgave 4 is van de hand van één van de echte beroemdheden uit de schaakgeschiedenis, de in 1928 in Frankrijk geboren Amerikaanse Hongaar Pál Benkö. Hij was kandidaatwereldkampioen in 1959 en 1962 en zijn naam is vereeuwigd in het Benkö-gambiet. Minder bekend is dat hij ook eindspelstudies en schaakproblemen componeert. Een echte breinbreker! Wit geeft mat in twee.

Volgende week wordt de expositie voortgezet. Uw oplossingen kunt u tot 5 januari 2011 mailen naar Huub van Dongen. Onder de beste oplossers wordt de Schaakscheurkalender 2011 verloot. De hele collectie, inclusief oplossingen en uitslag van de wedstrijd, verschijnt op 6 januari 2011 op dit blog.

DWDD

2010-12-16T21:10:00.000+01:00

Omdat het 75 jaar geleden is dat Max Euwe wereldkampioen werd, laat Max Pam deze week in de rubriek Man op de Maan van het populaire televisieprogramma De Wereld Draait Door zijn favoriete schaakfragmenten uit de televisiegeschiedenis zien. Ik heb alleen nog de uitzending van maandag gezien: over de match Donner-Ree in 1971. Erg leuk. Donner achtte zich voor 99% zeker van de overwinning. Toen hij de match verloor, verklaarde hij op de televisie dat hij niet in fatsoenlijke woorden kon uitdrukken hoe hij zich voelde. In Donner-Ree, Polemiek van een tweekamp schreef hij later dat hij na afloop naar huis rende, waar hij zich brullend en krijsend op bed wierp en drie dagen en nachten door wraakgodinnen werd bezocht.

Het zal Max Pam heel wat moeite gekost hebben vijf aardige itempjes te vinden. Veel aandacht voor schaken heeft de televisie nooit gehad. In 1935 toen Euwe wereldkampioen werd, bestond het medium nog niet. Maar 15 december 1935 was inderdaad een gedenkwaardige dag. De laatste partij van een WK-match over dertig partijen tussen het Russische schaakgenie Alexander Aljechin en de Nederlander Max Euwe werd gespeeld in Theater Bellevue in Amsterdam, een groot complex tussen de Marnixstraat en de Leidsekade. Binnen werden tweeduizend bezoekers in verschillende zalen met demonstratieborden op de hoogte gehouden van het verloop van de partij. In vele andere zalen en zaaltjes in Amsterdam werd die avond de partij ook van commentaar voorzien, waarbij dankbaar gebruik werd gemaakt van de telefoon. Buiten trotseerde vanaf het Leidseplein tot ver in de Marnixstraat een enorme menigte fans een heuse sneeuwstorm.

De WK-match had twee maanden lang als een soort reizend circus door Nederland getrokken. Aanvankelijk leek Euwe geen schijn van kans te hebben. Vrijwel de gehele match vocht hij tegen een achterstand, maar langzamerhand kreeg hij vat op het spel van Aljechin. Pas in de 25e partij nam de Hollandse held voor het eerst een voorsprong. Hij zou die hij niet meer afstaan. Vooral in zijn openingsvoorbereiding bleek Euwe superieur. In de 29e partij bediende hij zich met zwart van de Aljechin-verdediging, een patentsysteem van zijn tegenstander die het zelf tegen Euwe niet had durven toepassen. In de slotpartij maakte Aljechin met zwart geen schijn van kans. In een totaal verloren stelling bood hij uiteindelijk remise aan, wat Euwe grootmoedig aannam.

Alle partijen van de match vindt u hier. Behalve DWDD schenkt vanaf 18 december ook Geschiedenis24 aandacht aan de historische match.

Opgave 353: wit speelt en wint.

Opgave 353 is de stelling na de 20e zet van zwart in de slotpartij van de WK-match Euwe-Aljechin van 1935. Zwart heeft met een schijnoffer op de koningsvleugel enige wanorde gesticht. Hoe wimpelt Euwe alle dreigingen eenvoudig af en bereikt een gewonnen stelling.

Opgave 352: wit geeft mat in drie.

Vorige week hadden we als opgave 352 een zogenaamd Solus Rex schaakprobleem. Euwe was natuurlijk de Solus Rex van het Nederlandse schaken: de enige echte koning. Van 1920 tot in het begin van de jaren zeventig was hij duidelijk de beste schaker van Nederland. Wit geeft mat in 3 met 1. Pe6-d4! Ke7-d6 ( 1. … Kd7 2. Pb5 Le7 3. Tf7 mat) 2. Ta8-d8+ en nu geeft op iedere koningszet het paard van d4 mat.

Dubbelschaak buigt voor Voerendaal-2

2010-12-16T17:40:00.000+01:00

3½ - 4½ in groots schaakspektakel

Sport verbroedert. Gens una sumus is het motto van de wereldschaakbond FIDE: wij zijn één volk. Zelden zal dat zo duidelijk zijn geïllustreerd als na de wedstrijd tussen de twee koplopers in poule 3H van de KNSB-competitie. De spelers van Dubbelschaak en Voerendaal kennen elkaar al jaren. Er is een gezonde rivaliteit tussen de clubs. Wie dit keer zou winnen, heeft uitstekende kansen volgend jaar in een hogere klasse van de ander verlost te zijn. Het werd een geweldige wedstrijd. En na afloop werd er aan lange tafels onder het genot van spijs en wijnen nog lang nagepraat over de heldendaden die op de verschillende borden waren verricht.

Voerendaal was bij aanvang van de wedstrijd duidelijk favoriet. Gemiddeld per bord 92 ratingpunten meer is veel! Maar gedurende de hele wedstrijd was er nauwelijks iets te merken van een Limburgs overwicht. Weliswaar verloor Gilion Berkelmans als eerste zijn partij, maar dat werd veroorzaakt door een klein foutje onder zware tijdsdruk vlak voor de 40e zet. Daarvoor had hij lange tijd goed tot zeer goed gestaan. En de stand werd al snel weer gelijk getrokken door Rob van Meurs die werkelijk een juweel van een aanvalspartij produceerde, ingeleid door een fraai stukoffer: een investering voor de lange termijn die uiteindelijk meer dan voldoende rente opleverde.

Helaas liep Dubbelschaak even later tegen een tweede nederlaag op. Wil van Lankveld moest het opnemen tegen Henk Temmink, een gerenommeerde Limburgse crack. Van Lankveld werd langzaam maar zeker met enkele verzwakkingen in zijn stelling opgezadeld en vervolgens vakkundig weggeschoven. Zo kwam Dubbelschaak vlak voor de eerste tijdcontrole op een 2-1 achterstand. Maar met nog vijf partijen waar de strijd volop voortduurde, was er nog altijd volop hoop op een goede afloop. Sterker nog: op alle vijf de resterende borden lagen kansen.

Vijf borden met winstkansen

Guido Jansen had aan bord 1 tegen FIDE-meester Rob Caessens moedig standgehouden in een moeizaam eindspel en was beloond door een klein foutje van zijn tegenstander. Er kwam een eindspel op het bord van toren en loper tegen toren en drie pionnen, waarin Jansen ogenschijnlijk de beste kansen had. Het werd nog uren doorgespeeld, maar uiteindelijk moest Jansen in remise berusten.

Huub van Dongen speelde op bord 2 tegen een oude bekende: Camiel Peerlings. Toen Van Dongen halverwege de jaren tachtig na enkele jaren Meesterklasse terugkeerde in Boxtel, was Camiel hier de coming man. Ruim tien jaar later slaagde hij er zelfs een keer in Van Dongen van het clubkampioenschap af te houden. Inmiddels zijn de verhoudingen drastisch gewijzigd: Peerlings heeft ook Meesterklasse-ervaring en staat veel hoger op de Nederlandse ranglijst. Het werd een heroïsche partij. Zonder dat er ook maar een pionnetje geruild werd belaagden beide spelers elkaar lange tijd met langzame manoeuvres. Toen een doorbraak op de koningsvleugel niet wilde lukken, switchte Van Dongen verrassend naar de damevleugel. Daar had hij meer succes, maar Peerlings liet zich niet onbetuigd. Hij offerde net op tijd een volle toren om remise door eeuwig schaak af te dwingen.

Martien van der Meijden op bord 3 speelde een partij met wisselende kansen. Aanvankelijk leek wit beter te staan, maar een verrassende afwikkeling bracht zwart in het voordeel. Ook in het vervolg werden over en weer kleine foutjes gemaakt die veel zuchten en veelbetekenende blikken onder het publiek opleverden en vooral een hele lange partij. Resultaat bleef echter uit; remise. Zou Michel van der Stee de stand dan gelijk kunnen trekken? Ook hij mocht op een voordeeltje bogen, maar ook op dat bord verzandde alles uiteindelijk in eeuwig schaak.

De grootste hoop was onder het thuispubliek echter gevestigd op Michiel Luijpen. Al in de opening had hij een pion gewonnen. Hij had zelfs kansen tegen de vijandelijke koning. Een tweede pionwinst lag binnen handbereik. Maar zijn aalgladde tegenstander hield stand. Alle aanwezigen achten het resterende eindspel echter voor Luijpen gewonnen. Maar de bedenktijd begon te slinken en het verweer werd niet minder. Ook dat werd remise en daarmee was na zes uur spelen de teamnederlaag een feit.

Omdat ook andere concurrenten verloren behoudt Dubbelschaak de 2e plaats, maar het is nog maar de vraag of Voerendaal bereid is onderweg naar de finish te struikelen. De volledige stand en alle individuele uitslagen vindt u hier.

Overige teams

Tegelijkertijd speelden zich in Grand Café Rembrandt de wedstrijden tussen Dubbelschaak-2 en -3 tegen De Vughtse Toren-1 en -2 af. Dubbelschaak-2 verloor met 2½ - 5½ met als enig lichtpuntje een overwinning van Edwin Verlangen. Dubbelschaak-3 nam met 6½-1½ revanche. Vooral de overwinning van Diederik Claassen aan bord één was opzienbarend. De slotstelling kan zo in een boekje over combinaties. Alle uitslagen staan op de website van de NBSB.

Solus Rex

2010-12-09T23:06:00.001+01:00

Vera en Vladimir Nabokov

De laatste Russische roman van Vladimir Nabokov had ‘Solus Rex’ moeten heten: de eenzame koning. Hij werkte eraan in Parijs in de winter van 1939-1940, maar na zijn emigratie naar Amerika, net op tijd in mei 1940, was het seizoen van zijn Russische proza voor goed voorbij. In de Verenigde Staten diende zich een nieuwe lente aan, want de grote Vladimir Vladimirovitsj bleek de broze praal van verbeelding en werkelijkheid ook in Engelstalige volzinnen te kunnen uitdrukken: prachtig poëtisch proza, vol zeldzame woorden en neologismen, soms bijna cryptisch, maar altijd gevoelig en ragfijn zelfs als de intieme details worden beschreven die zo vaak voor voos en vuns worden versleten, maar die het leven de moeite waard maken.

Van Solus Rex zijn twee hoofdstukken bewaard gebleven, die als afzonderlijke verhalen zijn gepubliceerd: Ultima Thule (het uiterste eiland op de rand van de wereld) en Solus Rex. Maar het thema keert terug in Pale Fire (Bleek Vuur) uit 1962, een roman gevat in een gedicht met inleiding en voetnoten. Editor Charles Kinbote beschrijft in aantekeningen bij het gedicht Pale Fire (over een vader die zijn dochter verliest en alleen daarom al beter Solus Rex kon heten aldus de bezorger), hoe hij vriendschap sluit met de dichter. Bovendien weidt hij uit over het leven aan het hof van Koning Charles II The Beloved van Zembla. Na een machtsovername door communistische rebellen zwerft de koning eenzaam door zijn rijk. Zijn vermomming is alom bekend, maar zijn vele volgelingen vermommen zich op precies dezelfde manier. Velen verdwijnen in de kerkers van het nieuwe regime, maar de koning ontsnapt en publiceert jaren later als refugié in Amerika het gedicht van zijn vriend John Shade, die het slachtoffer wordt van een klungelige Zemblaanse huurmoordenaar.

De boeken van Vladimir Nabokov (1899-1977) vormen het hoogtepunt van de 20e eeuwse romankunst. Het is volstrekt ridicuul dat hij nooit de Nobelprijs voor literatuur kreeg, maar gelukkig zijn al zijn titels nog steeds verkrijgbaar, zelfs in Nederlandse vertaling. Voor schaakliefhebbers is zijn werk extra aantrekkelijk: Nabokov hield van ons spel en publiceerde naast literatuur ook schaakproblemen. De term Solus Rex komt uit de schaakproblematiek. Zwart heeft alleen nog een koning. De opdracht is hem zo snel mogelijk mat te zetten. Een nette vlot verlopende executie blijkt in sommige gevallen bepaald niet gemakkelijk.

Opgave 352: Wit geeft mat in drie.

Opmerkelijk genoeg heb ik geen enkel Solus Rex probleem van Nabokov kunnen vinden. Opgave 352 is van E. Economopoulos en stamt uit 1881. Wit geeft mat in drie.

Opgave 351: wit wint.

Opgave 351 is een trucje uit de theorie van de Polugajevsky-variant. Het kwam voor het eerst op het bord in een Russische toernooipartij Parr-Klibor in 1967. Wit wint met 1. Pe4xf6+ Ke8-e7 2. Lf3-h5! En nu groeien de dreigingen zwart boven het hoofd. Bijvoorbeeld: 2. … Db6xb8 3. Pf6-g8+! Th8xg8 4. Tf1xf7+ Ke7-e8 5. Tf7-g7 mat.

Schaken in De Verkadefabriek

2010-12-02T17:17:00.000+01:00

Eén van de mooiste theaters in de verre omgeving is De Verkadefabriek in Den Bosch. De programmering is veelzijdig: toneel, muziek, cabaret, film en altijd iets bijzonders. Geen massavermaak, bijna altijd volle zalen. Een kaskraker voor linkse hobby’s.

Kritiek is altijd op zijn plaats. Daarom wijs ik het management in deze column nog maar eens op hun belachelijke beleid qua kaartverkoop. Een fatsoenlijk theater verkoopt plaatsbewijzen. In De Verkadefabriek moet het publiek in de rij staan om zich in de zaal naar een aantrekkelijke plaats te dringen. Dat hoort bij het beleid en zou goedkoper zijn. Aperte quatsch: klantonvriendelijk en software om stoelnummers te verkopen is zo courant dat het nauwelijks iets kan kosten.

Daar staat tegenover dat het theater aan het eind van het jaar een overdonderende Zugabe verzorgt. Dit jaar kunt u de apotheose bezoeken op 4 december: het Nederlands kampioenschap snelschaken voor clubteams. Hier bewondert u de plaatselijke en regionale schaakcoryfeeën in hun strijd tegen de meesters en grootmeesters van de professionele clubs. Ze zitten op het podium. De toegang is gratis. Voor u ontrolt zich een geweldig spektakel. De zeer korte bedenktijd zorgt op ieder bord voor pure slapstick. Zelfs als u de regels van het spel niet beheerst, geniet u zich te pletter aan de gelaatsuitdrukkingen en de pure paniek. Dit moet u zien. Wie van totaaltheater houdt, mag dit niet laten lopen.

Op de voorlopige deelnemerslijst staan een aantal zeer sterke teams. Ratingfavoriet is de organiserende vereniging HMC Calder met Internationaal Grootmeester Erik van den Doel op het eerste bord, aangevuld met onder andere de kandidaat-grootmeesters Twan Burg en Christov Klein. SC Utrecht met onder andere Benjamin Bok en Martijn Dambacher kan ook hoge ogen gooien. Maar de kampioen van vorige jaar, SC Voerendaal met de grootmeesters Andrey Orlov en Felix Levin aan de eerste twee borden, zal zich ongetwijfeld ook dit keer in de strijd om de titel mengen.

Het team van Dubbelschaak tijdens het NK van 2009. Van links naar rechts: Rob van Meurs, Martien van der Meijden, Michel van der Stee en Huub van Dongen. Foto: René Olthof.

Dubbelschaak doet mee met twee teams. Vorig jaar werd het eerste eervol veertiende, maar dit jaar heeft het team zich voorbereid. De grootmeesters moeten er aan geloven en daarbij is uw steun onontbeerlijk. Helaas zijn sirenes en ratels op de publieke tribune ten strengste verboden, maar zelfs als u in stilte in de theaterstoelen plaatsneemt, zal uw aanmoediging worden waargenomen.

Bang om in de rij te hoeven staan, hoeft u overigens niet te wezen. Bij hoge uitzondering heeft het theatermanagement gelijk. U loopt gewoon in en uit. Als het niet al te druk is, mag u zelfs het podium betreden, dan staat u er helemaal bovenop. Mooier kunt u de sport niet beleven. De voorstelling begint om 10.15 uur en duurt tot 17.00 uur.

Opgave 351

Opgave 351 komt uit een partij Parr-Klibor, 1967. Wit speelt en wint.

Opgave 350

Opgave 350 is afkomstig uit een analyse van de competitiepartij Janssen-Van Dongen. Zwart kan alleen remise maken met 1. … Ka6!! Het komt er op neer dat zwart over zo veel mogelijk zijdelingse schaakjes over de b-lijn moet beschikken. Een analyse van dit eindspel vindt u hier. Een tablebase die het keiharde bewijs levert, vindt u ook op internet.
Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Toreneindspelen

2010-11-26T01:25:00.000+01:00

“Ieder toreneindspel is remise”, willen spotlustige clubschakers wel eens verzuchten als ze er niet in slagen de stelling te beoordelen. Voor wie naar de waarheid zoekt, slaat dat nergens op. Sterker nog: het kleinste foutje kan in een toreneindspel het afgrondelijke verschil tussen winst, verlies of remise betekenen. De stellingen zijn echter zeer moeilijk te beoordelen. Veel spelers komen niet verder dan “Wit staat beter” of “Zwart heeft remisekansen”. En zelfs computers komen pas tot een helder oordeel als behalve de koningen nog vier stukken of minder op het bord staan.

Oppervlakkig gezien is het wonderlijk dat juist het eindspel zo verschrikkelijk moeilijk blijkt te zijn. Er staat immers bijna niets meer op het bord. Verrassend genoeg neemt in het schaakspel het aantal zetmogelijkheden nauwelijks af als er minder stukken overblijven. Vanuit de beginopstelling van een schaakpartij, dus met alles op het bord, kan wit 16 pionzetten en 4 paardzetten doen. Zet een koning en een enkele toren willekeurig op het bord en je kunt bijna altijd 14 torenzetten en 8 koningszetten doen. De verklaring is simpel: hoe minder stukken er over zijn, hoe minder ze elkaar in de weg lopen.

Bovendien heeft de schaker in het eindspel minder aanknopingspunten voor zijn denken. Als je tegenstander iets pakt, moet je terugslaan, niet van de spelregels, maar omdat je anders materiaal verliest. Dat geeft het spel op een vol bord een dwingend karakter. Het is actie en reactie, dreiging en parade. Dat helpt in de vooruitberekening. In het eindspel verloopt de strijd heel anders. Er zijn nauwelijks directe dreigingen. Soms heeft de ene partij ellenlange manoeuvres nodig om één veldje op te kunnen rukken. Daarom wordt in veel leerboeken geadviseerd om in schema’s te denken. De speler moet subdoelen formuleren en zo stukje bij beetje het grote plan realiseren: promotie van het laatste pionnetje en uiteindelijk mat. Andere leerboeken geven vuistregels. “Zet de toren achter de vrijpion”, is er zo één. “Blijf actief spelen!” “Centraliseer de koning!” En zelfs voor wie dat allemaal snapt, passeren er nog allerlei momenten …

In de competitiewedstrijd tegen D4 uit Oosterhout moest ik een heel interessant toreneindspel verdedigen. Het lukte en daar ben ik trots op, maar achteraf zijn er met behulp van de computer toch heel wat fouten aan te wijzen. Dat is niet erg. Zelfs wereldkampioenen kleunen regelmatig gruwelijk mis in toreneindspelen. Wie de kunst wil afkijken: hier staat een (aanzetje tot) uitgebreide analyse het betreffende eindspel. Daarin vindt u ook de stelling van opgave 350. Zwart aan zet houdt remise. Er is maar één juiste zet en daar hoort ook nog een uitgebreid plan bij.

Opgave 349 vroeg de witte winst aan te tonen na 1. … Pg5-e4? Dat is vrij simpel; hij speelt 2. h6-h7. De pion is onkwetsbaar wegens Tc7+ en op 2. … c3-c2 komt 3. Tc8xc2. De zwartspeler was niemand minder dan de nummer één op de wereldranglijst Magnus Carlsen. Moeilijk hè, die eindspelen.

Jon van Kuijk †

2010-11-26T01:14:00.003+01:00

4 mei 1952 - 18 november 2010

Uitgesproken bij Jons begrafenis op woensdag 24 november

Dat was schrikken afgelopen donderdag. Saskia belde. Slecht nieuws, waar je stil van wordt. Als voorzitter van de schaakclub heb ik de rest van het bestuur ingelicht en de captain van het team waarin Jon afgelopen zaterdag zou spelen. We hebben snel besloten dat we die match maar beter konden annuleren.

Jon heeft zich kort na de oprichting van Schaakvereniging De Waltoren, die later is opgegaan in Dubbelschaak, aangemeld als lid. Ik zie hem nog binnenkomen. Hij had in die tijd een grote bos donkere krullen. Bijna veertig jaar was hij onze vereniging trouw. Het trouwste lid van allemaal. Ik kende hem goed. Niet alleen van de schaakclub, maar ook van allerlei feestjes en partijen bij gezamenlijke vrienden en van de vele keren dat hij bij Pieternel en mij het schilderwerk verzorgde. Soms leidde dat zelfs tot gezamenlijke uitstapjes. Jon was prettig gezelschap.

Op het condoleanceregister dat de schaakvereniging heeft geopend, halen de leden hun herinneringen op. Jon was een zeer gewaardeerd lid. Sommigen weten nog hoe hij jarenlang functioneerde als penningmeester. We praten over lang geleden, toen er nog contant betaald werd en het cashgeld en de bonnetjes in sigarendozen werden bewaard. Jon was uiterst precies en geen kascontrolecommissie kon hem ooit op een onnauwkeurigheid betrappen. We mochten zelfs per maand de contributie betalen. Het ging altijd goed.

Anderen herinneren hem vooral aan het bord. Als teamgenoot of als tegenstander. Jon was moeilijk te verslaan. Een taaie speler wordt hij genoemd. Zijn schaakstijl was even secuur als zijn schilderwerk. Haastwerk was hem vreemd. Nu moet u weten dat in het competitieschaak wordt gespeeld met beperkte bedenktijd. Voor veertig zetten hebben beide spelers ieder meestal twee uur. En dan nog een uur voor de rest van de zetten. In totaal duurt zo’n partij maximaal zes uur. Dat moge u wellicht behoorlijk lang lijken, ervaren spelers weten wel beter. En voor Jon was het vaak te weinig. Hij kon blijven dubben, blijven twijfelen over de juiste aanpak, de beste positie voor zijn stukken. En hij wilde vooral degelijk spelen, zonder risico, zonder onoverzichtelijke verwikkelingen. Dat kostte hem vaak zo veel tijd dat hem na een zet of twintig nog slechts luttele minuten overbleven. Soms wist hij dan ineens bliksemsnel een hele reeks zetten te produceren. Tegenstanders die al dachten aan het welverdiende biertje omdat Jon in opperste tijdnood de partij beslist zou verliezen, kwamen dan bedrogen uit. Aan zijn glinsteroogjes kon je zien hoe hij genoot als hij het op die manier toch weer had geflikt. Mr. Tijdnood was zijn bijnaam op de club, voor Jon was het een eretitel. En vergis u niet. Jon was heel bescheiden, maar in zijn beste jaren was hij echt sterk. Zo had hij in het seizoen 1984-1985 een uitstekende score in het eerste team van De Waltoren dat toen kampioen in de eerste klasse van de Noord-Brabantse Schaakbond werd.

Het kampioensteam van 1985. Achterste rij van links naar rechts: Edwin Verlangen, Jos Nijman, Hans Heijstek, Herman Snelder, Geert Dirks, Tom van Stiphout. Voorste rij: Marco Plantema, Hein van Zoest, Jan Marcelis, Jon van Kuijk.

Natuurlijk kwam het ook regelmatig voor dat het helemaal mis ging met Jons tijdnoodperikelen. Dan was hij zo verdiept in zijn spel dat hij het niet eens door had. “Hé Jon, let eens op je tijd”, fluisterde een teamgenoot hem dan wel eens toe. Dat mag niet, maar in de schaaksport kan het, want iedereen ziet het aankomen. Dat ook in het echte leven zijn tijd zo plotseling op was, kon niemand voorzien. Wij dachten allemaal dat zijn moeilijkste jaren voorbij waren, dat zijn gezondheid weer op orde was, en dat hij onze club nog vele jaren zou bezoeken. Jammer. Ineens moeten we het, net als zijn familie en vrienden, alleen met de herinneringen doen. Namens Schaakvereniging Dubbelschaak wens ik u veel sterkte.

Huub van Dongen
interim-voorzitter Dubbelschaak '97

Dubbelschaak wint in Oosterhout van D4

2010-11-26T01:05:00.000+01:00

Wegens het plotselinge overlijden van het trouwe Dubbelschaak-lid Jon van Kuijk vorige week donderdag werd de wedstrijd van Dubbelschaak-3 geannuleerd. De overige teams speelden wel, maar de Dubbelschakers maakten begrijpelijkerwijs een weinig geïnspireerde indruk.

Het eerste team moest het in Oosterhout opnemen tegen D4, een gerenommeerde club, die Dubbelschaak twee jaar geleden nog hardhandig had verslagen met een gesponsord team van Nederlandse en Belgische jeugdtalenten. Dit keer bleken er echter vooral ouwe glories opgesteld te zijn en op rating was Dubbelschaak duidelijk favoriet.

Aanvankelijk leek de wedstrijd zeer voorspoedig te verlopen. Via keurige overwinning van Guido Jansen aan bord 1 en Rob van Meurs op bord 6 kwam Dubbelschaak al even na vier uur op een 2-0 voorsprong. Jansen had op voortreffelijke wijze de superieure kracht van het loperpaar gedemonstreerd. Van Meurs weerlegde hardhandig een wat al te opportunistisch stukoffer van zijn tegenstander.

Ommekeer in de wedstrijd

Ook op de andere borden had de Boxtelse formatie weinig te klagen, maar plotseling ging het op het ene na het andere bord vreselijk mis. Michiel Luijpen dacht eenvoudig een pion te winnen, maar miste dat zijn tegenstander via een kwaliteitsoffer een loper kon insluiten. De zeer tweesnijdende stelling die overbleef, gaf nauwelijks kansen meer op voordeel, zodat hij snel in remise berustte. Wil van Lankveld werd in een prachtstelling verrast door een schijnoffer. Ook hij reageerde niet optimaal al kwam de remise nergens serieus in gevaar. Ook Hans Heijstek had ogenschijnlijk het betere van het spel, maar zijn langdurige manoeuvres haalden niets uit: hij kwam er niet door.

Nu zouden al die remises niet erg zijn geweest, als Huub van Dongen, Martien van der Meijden en Peter Boll aan de borden 2 tot en met 4 wat beter hadden opgelet. Van Dongen was in een wat betere stelling op zoek gegaan naar complicaties, maar had helemaal gemist dat zijn tegenstander alle dreigingen kon afwimpelen. Er bleef een toreneindspel over met een pion minder dat door vrijwel iedereen als verloren werd beoordeeld. Van der Meijden had intussen met een kwaliteitsoffer zijn eigen stelling vernield en dreigde ook te verliezen. Tot overmaat van ramp gaf Peter Boll in een stelling met een gezonde pluspion een stuk weg.

Narrow escape

Gelukkig hielden de Dubbelschakers nog wel stellingen over die verder gespeeld konden worden. Boll wist uiteindelijk niet stand te houden, maar Van der Meijden bracht de stelling weer in evenwicht en zou het waarschijnlijk wel gaan houden. Hij kreeg zelfs nog even zicht op de winst, maar met dertien seconden bedenktijd voor de rest van de partij , moest hij toelaten dat er ineens helemaal niets meer op het bord achterbleef behalve twee koningen en ieder een paard. Matchwinnaar werd uiteindelijk Huub van Dongen. Na uren keepen, waarin hij talloze keren de enige verdediging moest vinden, werd het eindspel even na zeven uur remise gegeven. Een aanzet voor een analyse van het eindspel vindt u hier.

Dubbelschaak mag met de 4 ½ - 3 ½ overwinning dik tevreden zijn, maar er had veel meer ingezeten. Dubbelschaak-2 bleek ondertussen met dezelfde cijfers van EVS-1 uit Valkenswaard te hebben verloren. Ook hier vielen maar liefst vijf remises. De enige Boxtelse winstpartij kwam op naam van Niels Heijstek.

Tussenstand en individuele uitslagen van Dubbelschaak-1 vindt u hier.
Alle uitslagen van Dubbelschaak-2 en -3 staan op de nbsb-site.

WK snelschaken

2010-11-18T16:43:00.001+01:00

Aansluitend op het Mikhail Tal Herdenkingstoernooi wordt deze week in Moskou het wereldkampioenschap snelschaken gehouden. Een passend eerbetoon, want Tal hoort tot de allergrootste snelschakers uit de schaakgeschiedenis. Sterker nog: snelschaken was zijn lust en zijn leven.

Is bij de reguliere schaaksport het motto “eerst denken dan doen”, bij snelschaken kan niemand zich dat permitteren. In Moskou wordt gespeeld met een bedenktijd van drie munten per persoon per partij plus twee seconden per zet. Het is de kijksport aller kijksporten en het is dan ook te hopen dat er een sportzender is die enkele beelden wil uitzenden. Op internet zijn de zetten live te volgen, maar als dit stukje in de krant verschijnt, is het toernooi al over. Bovendien: juist bij snelschaken moet je de spelers zien. Maar al te vaak eindigt de partij in gooi- en smijtwerk, waarbij de stukken over het bord rollen en de digitale borden van slag raken.

Het WK-snelschaken is waanzinnig sterk bezet. Twintig deelnemers die in drie dagen een dubbelrondige competitie spelen, stuk voor stuk topgrootmeesters. De grote favoriet is Magnus Carlsen. Hij is begonnen met vier uit vier we mogen gerust rekenen op een monsterscore.

Het officiële wereldkampioenschap Blitz, zoals de sport internationaal wordt genoemd, bestaat nog niet zo lang. Het werd voor het eerst gehouden in Brussel in 1987 en toen won Gary Kasparov. Een jaar later ging de titel naar de 51-jarige Mikhail Tal, die zijn beste jaren al ver achter zich had, voor onder andere Kasparov en Karpov. Toen Tal in 1992 terminaal ziek in een Moskous ziekenhuis lag, hoorde hij dat er vlakbij een groot snelschaaktoernooi werd gespeeld. Hij wilde per se meedoen. Tal werd derde, waarbij hij als enige toernooiwinnaar Kasparov wist te verslaan. Een paar dagen later was hij dood.

Toch zou het WK-snelschaken nog beter een Fischer Herdenkingstoernooi kunnen zijn. Na de legendarische schaakmatch tussen de USSR en de rest van de wereld in Belgrado werd in 1970 in Herceg Novi een officieus wereldkampioenschap gehouden met potjes van vijf minuten bedenktijd. In een veld vol wereldkampioenen scoorde Fischer maar liefst 19 uit 22. Tal werd tweede, maar had wel vier en een half punt achterstand. Voor Carlsen zit zo’n score er in Moskou niet in. Terwijl ik dit schrijf, heeft hij in de 5e ronde door een blunder van de Fransman Maxime Vachier-Lagrave verloren en in de 6e ronde van Boris Gelfand.

Tegen Vachier-Lagrave speelde Carlsen in bovenstaande stelling 67. … Pg5-e4. Opgave 349: hoe wint wit dan? Let op: je hebt nog maar twee seconden per zet bedenktijd!

In de stelling van opgave 349 beantwoordde Tal in zijn laatste officiële toernooipartij tegen Akopian in Barcelona 1992 1. … Tg7xg7 met 2. Dd6-e5+ Tg5-g7 ( 2. … Kg8 3. exf7+ loopt zelfs mat) 3. Td4-d8+ met damewinst.

Matten 8 over Mikhail Tal

2010-11-11T17:01:00.001+01:00

Meer dan de helft van het nieuwe nummer van het literaire schaaktijdschrift Matten 8 is gewijd aan Mikhail Tal, de tovenaar van Riga, die vijftig jaar geleden wereldkampioen werd. In een persoonlijk essay vertelt Genna Sosonko zijn herinneringen. Sosonko hield van Tal en hij heeft er een prachtig verhaal van gemaakt vol passende citaten uit de Russische literatuur. Boeiend, vol bizarre anekdotes, maar tegelijkertijd ook verschrikkelijk.

De jonge Tal

Michael Tal werd in 1960 op 23-jarige leeftijd wereldkampioen. De eer was hem maar korte tijd gegund want Botwinnik won de revanchematch in 1961 dik, maar de partijen van Tal waren zo oogverblindend, zo ideeënrijk, zo vol wilde complicaties, dat hij voor altijd het idool bleef van de hele schaakwereld.

Van Joseph Henry Blackburne, een schaakgenie uit de 19e eeuw, beweren de schaakgeschiedschrijvers dat hij tijdens een simultaan vaak meer glazen whisky buit maakte dan pionnen. Over de nog briljantere Alexander Aljechin schreven de Nederlandse kranten in 1935 dat hij zijn WK-match met Max Euwe verloor door zijn drankgebruik. Over Tal waren wel wat hilarische anekdotes bekend, maar dat het zo erg was als Sosonko beschrijft, las ik nergens. Tal had een broze gezondheid. Dat was altijd de officiële lezing. Desondanks bleef hij een fantastische speler die zijn hele korte leven aan de top bleef. Maar met Sosonko’s publicatie moet die opvatting worden herzien.

In 1992 schreef Sosonko na het overlijden van Tal (1936-1992) in een necrologie in New in Chess: “During supper and often for a long time afterwards we drank. (…) And just to avoid any misunderstanding: this was none of your sipping through a straw business”, waarna hij vervolgt met enkele drankverhalen. Maar daar gaat het over een episode uit Tals veel te korte leven en de voorbeelden waren niet erg schokkend. Het verhaal in Matten 8, een sterk uitgebreide versie van het in memoriam, maakt duidelijk dat het allemaal veel erger is geweest. Nadat Tal wereldkampioen werd, heeft hij tot zijn dood nauwelijks iets anders gedaan dan hoeren en snoeren. Bovendien kampte hij met een morfineverslaving en rookte hij minstens drie pakjes sigaretten per dag. In 1961 zei Tals moeder al dat hij de titel nooit zou hebben verloren als hij tijdig in de gevangenis was opgesloten. Botwinnik won in 1961 van een junk. Tal bleef zijn leven lang avond aan avond slempen en brassen. In zijn partijen moest hij naar eigen zeggen vaak opzij ademen om zijn tegenstanders niet met zijn kegel te benevelen. Tal blijkt een held om je voor dood te schamen. Maar nog erger is, dat de schaakjournalistiek daar vijftig jaar over zweeg.

Opgave 348

Opgave 348 komt uit de laatste toernooipartij van Tal. Hij speelde met wit tegen de jonge veelbelovende grootmeester Vladimir Akopian. “Op jouw leeftijd was ik al ex-wereldkampioen”, placht Tal bij dat soort gelegenheden te zeggen. Misschien nam Akopian de levende legende niet meer helemaal serieus. In elk geval speelde hij in deze stelling 35. … Tg7xg5. Hoe won Tal?

Opgave 347

Opgave 347 van vorige week vroeg om de slechtste zet van wit. Euwe speelde hier in een simultaanpartij 1. d4xe5??. Er volgde 1. … Lf8-c5+. Wit gaat mat.

Harry Mulisch †

2010-11-04T22:29:00.001+01:00

Harry Mulisch, die afgelopen zaterdag op 83-jarige leeftijd overleed, was ongetwijfeld één van de grootste schrijvers uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Veel minder bekend is zijn enorme invloed op het Nederlandse schaakleven. Sterker nog: zijn vriendschap met schaakgrootmeester Hein Donner had zowel voor de literatuur als voor het schaakspel grote gevolgen.

Mulisch en Donner kenden elkaar oppervlakkig toen ze daags na Donners overwinning in het Hoogovenschaaktoernooi van 1958 met elkaar in gesprek raakten in het Amsterdamse Hotel American. Het was een soort liefde op het eerste gezicht, maar dan tussen twee heteromannen. Zijn vriendschap met Donner inspireerde Mulisch jaren later tot een monumentaal werk, De Ontdekking van de Hemel (1992), dat in 2007 via een internetstemming uitgeroepen werd tot de beste Nederlandstalige roman aller tijden. Hoofdpersoon Onno Quist is in alle opzichten gemodelleerd naar Donner, alleen is hij geen schaker, maar filoloog. In de verfilming speelt Stephen Fry de hoofdrol, een zuivere Donner-dubbelganger. Quist vormt een twee-eiige eenling met Max Delius, het alter ego van Mulisch. Ze zouden beiden verwekt zijn op 27 februari 1933, de dag van de brand in de Rijksdag in Berlijn. In werkelijkheid waren Donner (Den Haag 6 juli 1927 - Amsterdam 27 november 1988) en Mulisch (Haarlem 27 juli 1927 – Amsterdam 30 oktober 2010) een paar jaar ouder. Die gelijktijdige verwekking zou kunnen, want volgens Mulisch is zijn aartsvriend drie weken te vroeg is geboren.

De vriendschap tussen Mulisch en Donner is na het verschijnen van Mulisch magnum opus uitgegroeid tot een thema in de Nederlandse literatuur. Connie Palmen beschrijft de heren in haar sleutelroman Lucifer (2007) als Aaron Keller en Otto Griffioen. Ze komen er niet goed af en worden weggezet als de Laurel & Hardy van de Amsterdamse kunstenaarskringen in de jaren zestig. Hans Ree beschreef het illustere duo herhaaldelijk als Heer Vos en Heer Beer. Mulisch en Donner waren niet erg geliefd en dat is geen wonder: volgens Donner-biograaf Alexander Münninghoff moeten de twee slimste jongetjes van de klas begin jaren zestig avond aan avond de Amsterdamse kunstenaarssociëteit De Kring met hun betweterigheid hebben geterroriseerd.

Anders dan de literatuur heeft de schaaksport van de vriendschap vooral de negatieve gevolgen mogen plukken. Donner raakte zo gefascineerd door Mulisch dat hij zijn tijd liever besteedde aan het schrijven van zwaarwichtige verhandelingen over zijn boeken: Mulisch, naar ik veronderstel (1971), Jacht op de inktvis (1975), Van Mulisch' Oude Lucht (1979). Zoals Onno Quist zich in Mulisch boek op de klassieken stortte, stopte Donner al zijn energie in de analyse van de werken van Mulisch. Dat Donners schaakresultaten daar zwaar onder leden wordt meer dan waarschijnlijk gemaakt in Hein Donner van Alexander Münninghoff. Het sterkste voorbeeld: Donners spel in het tweede toernooi om de Piatigorsky Cup in Santa Monica, een dubbelrondige tienkamp met de absolute wereldtop. Het toernooi begon op 17 juli 1966. Münninghoff beschrijft een aantekening van Donner, gedateerd op 18 juli. Donner, die in de eerste ronde met wit tegen Wolfgang Unzicker groot voordeel in remise had zien verzanden, schrijft dat hij gebrek aan talent heeft en dringend een verhandeling over Mulisch moet schrijven. Toch gaat het in de eerste elf ronden van het toernooi nog prima. Donner staat gedeeld derde met Fischer, Portisch, Reshevsky en Najdorf, achter Larsen en Spassky, maar nog boven wereldkampioen Petrosian. En dan gaat het helemaal mis. Donner is er met zijn hoofd niet bij, scoort nog maar een ½ uit 7 en eindigt onderaan. Maar met zijn essay over Mulisch is hij flink opgeschoten.

Mulisch heeft in interviews herhaaldelijk beweerd dat hij nooit van spelletjes heeft gehouden. Dat moet hij op latere leeftijd aan zijn zorgvuldig gekoesterde reputatie hebben toegevoegd, want nog voor Mulisch’ vriendschap met Donner schaakte hij wel eens met Godfried Bomans en Anton Heyboer, althans dat staat in Bomans’ gepubliceerde dagboekfragmenten. Soms speelden ze zelfs biljart. Nog frappanter: volgens Münninghoff heeft Donner op De Kring van Mulisch leren bridgen. En in het literaire schaaktijdschrift Matten 4 erkent Mulisch in een gesprek met Jan Kal dat hij wel eens tegen Donner schaakte: “Dan gaf hij een koningin voor en vroeg: ‘Waar wil je matgezet worden?’” Bij datzelfde interview staat een foto van Mulisch, terwijl hij deelneemt aan een schaaksimultaan van Prof. Dr. Max Euwe.

Hoe serieus Mulisch het schaakspel en zijn vriendschap met Donner nam, blijkt ook uit een passage (p. 76-77) uit Het theater, de brief en de waarheid (2000), waarin de (vrouwelijke) ik-figuur schrijft:

“Ik ben acht jaar getrouwd geweest met een schaakmeester, die mij een paar keer heeft verteld (alsof één keer niet genoeg was) dat hij soms drie kwartier aarzelde over een zet, alle varianten doordacht, - maar als hij dan zeker was van zijn zaak en het betreffende stuk aanraakte, waarmee hij dus verplicht moest zetten, wist hij dat het verkeerd was en dat hij de partij zou verliezen. (…) Misschien is dat de reden waarom hij nooit grootmeester is geworden en aan de drank is geraakt.”

In het jaar na zijn kennismaking met Mulisch werd Donner wel degelijk tot Internationaal Grootmeester benoemd. Aan de drank was hij altijd al, maar mede door zijn fascinatie met Mulisch werd hij nooit een wereldtopper. Mulisch, ondanks Donner, wel. Hij won alle literaire prijzen die je maar kunt bedenken, op de Nobelprijs na. En indirect heeft zijn vriendschap met Donner hem misschien wel die enige echt hoofdprijs gekost. Donner speelde van 1965 tot 1973 zeven keer mee met het Capablanca Herdenkingstoernooi in Havanna. Hij stak zijn sympathie voor Fidel Castro niet onder stoelen of banken. In 1967 gingen ze samen, Mulisch en Donner. Korte tijd later publiceerde Mulisch een heuse ode aan de Cubaanse revolutie, Het Woord bij de Daad (1968). Daarna reisde hij op uitnodiging van de revolutionaire regering nog twee keer naar Cuba. Het siert Mulisch dat hij nooit op zijn loftuitingen is teruggekomen, al erkende hij natuurlijk de fouten van het regime. Maar net zoals Onno Quist in De Ontdekking van de Hemel geen minister kon worden door zijn bezoek aan Cuba, kwam Mulisch nooit in aanmerking voor de Nobelprijs voor literaratuur. Het Nobelprijscomité houdt niet zo van communistische sympathieën.

Opgave 347

Opgave 347 is de stelling waarin Euwe in een simultaan aan zet is op de genoemde foto uit Matten 4. De foto was helaas niet voor publicatie beschikbaar, dus we doen het maar met dit diagram. De fotograaf drukt af op het moment dat Euwe (tegen de beroemde concertviolist Theo Olof) de allergrootste blunder maakt uit zijn carrière. Mulisch kijkt twee borden verder ironisch glimlachend toe. Dat kan geen toeval zijn. Vraag aan de lezer: wat is de slechtste zet die wit in deze stelling kan spelen?

Opgave 346

Opgave 346 laat een stelling zien waarin wit capituleerde, maar een geforceerd mat tot zijn beschikking had met 1. Lb3xf7+ Kg8xf7 2. Th1-f2+ Kf7-g8 3. Tf1-f8+ Te8xf8 4. De5-g7 mat.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Schaakblindheid

2010-10-28T20:36:00.001+02:00

Iedere schaker overkomt het wel eens dat hem een afgrijselijk slechte zet ontglipt. Als hij dronken en lallend in het café zou zitten snelschaken, zou hij de zet nooit hebben gespeeld. Maar in een gewone rustige partij, waarin hij bedachtzaam alle mogelijkheden heeft overwogen, ziet hij ineens iets triviaals over het hoofd. Het is een kwestie van concentratie, is steevast het commentaar. Ik geloof er helemaal niets van. Volgens mij is het een vorm van tunnelvisie.

In de KNSB-bekerwedstrijd met Dubbelschaak uit tegen Terneuzen had ik met zwart vrij veel bedenktijd verbruikt om een kansrijke stelling te krijgen tegen een zeer ongebruikelijke opening van mijn tegenstander. Maar na vijftien zetten had ik de stelling op het bord die ik voor ogen had gehad. Ik had een kleine verzwakking geaccepteerd voor mooi stukkenspel en ik dacht dat ik prima stond. Mijn tegenstander kennelijk ook, want hij bood remise aan. Zo’n remiseaanbod is voor de ervaren schaker hét signaal om nog eens goed na te denken. Als er iets niet blijkt te kloppen, kun je veilig remise aannemen. En de stand op de andere borden – schaken is een teamsport – gaf ook geen enkele aanleiding om enige druk te voelen. Op de zet die ik van plan was, ontdekte ik echter een verborgen mogelijkheid voor wit om zijn stelling duurzaam te versterken. Als ik verder wilde spelen, moest ik het anders doen. Er moest iets zijn, meende ik, want mijn stukken stonden uitstekend. Ik besloot met een kleine dreiging op de damevleugel, een koningsaanval voor te bereiden. Als hij zou proberen via dameruil de stelling te vervlakken, kon ik heel listig met tempowinst al mijn stukken richting witte koning manoeuvreren. Er klopte helemaal niets van. Toen ik twee zetten later de geplande manoeuvre uitvoerde, sloeg wit er met schaak een volle toren af. Ik kon meteen opgeven. En dat na meer dan veertig jaar oefenen!

Ach, het kan altijd nog erger. Tigran Petrosian (wereldkampioen van 1963 tot 1969) gaf in een gewonnen stelling tegen David Bronstein een volle dame weg. Vladimir Kramnik (wereldkampioen van 2000 tot 2007) liet zich voor de ogen van de wereld in betere stelling mat in één zetten door een computerprogramma. Wat er door een schaker heengaat op zo’n moment, kunt u zien op dubbelschaak.blogspot.com: een filmpje van Gary Kasparov (niet alleen de beste schaker aller tijden, maar beslist ook de meest expressieve) die een bok schiet tegen Vishwanathan Anand.

Opgave 346: wit forceert mat.

De ultieme blunder is natuurlijk opgeven in gewonnen stelling. Het overkwam de witspeler in de stelling van opgave 346. Hoe kan wit mat forceren?

Opgave 345

In opgave 345 volgt op 1. Dc4-c2 het venijnige 1. … c5-c4! met de dreiging Lc5 gevolgd door Ph2. En op 1. Kf1-g1 is 1. … Dg3-f2+ 2. Kg1-h1 Te8-d8!! helemaal uit.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Max Euwe

2010-10-25T14:34:00.000+02:00

Sinds afgelopen week staat het eerste Nederlandse televisiejournaal online. Op die historische donderdagavond van 5 januari 1956 was niet The State of Union van Eisenhower of de onderhandelingen tussen Nederland en Indonesië het openingsitem, maar de schaakmatch om het Nederlands kampioenschap tussen Hein Donner en Max Euwe.

Donner was in 1954 verrassend Nederlands kampioen geworden voor de voormalige wereldkampioen Euwe. Het reglement bepaalde dat het kampioenschap van 1955 uit een match tussen de oude en nieuwe kampioen moest bestaan. De match over tien partijen kwam pas rond de jaarwisseling tot stand. De 28-jarige Donner was nog niet helemaal op het toppunt van zijn kunnen, maar mocht toch minstens uitzien op een mooie internationale carrière. De 54-jarige Euwe leek een beetje op zijn retour. Ik kan me voorstellen dat de Nederlandse schaakgemeenschap gedacht moet hebben dat het wel eens spannend zou kunnen worden. Maar Euwe liet geen spaan heel van Donner.

Bij de opnames van het journaal had Euwe net de 7e partij gewonnen en de stand op 5½ - 1½ gebracht. Voor veel meer spektakel had de 6e partij gezorgd. Donner had op de 12e zet een ijzersterk openingsnieuwtje gelanceerd. Op de 15e zet had hij een klein positievoordeeltje kunnen krijgen, maar hij koos heel optimistisch voor een scherpere optie. Euwe offerde meteen een stuk en een paar zetten later een kwaliteit. Donner moet niet geweten hebben wat hem overkwam. Met een toren meer werd hij weggevaagd. In de Donner-biografie van Alexander Münninghoff uit 1994 wordt beschreven hoe Donner die avond uitriep: “Mijn God, kunt u mij zeggen waarom ik niet 17. Lxc6 gespeeld heb?” Münninghoff vervolgt: “Zelden zal de schaker zo oprecht bedroefd en eenzaam zijn geweest als Donner op die avond, waarop hij tenminste eenmaal had kunnen bewijzen Euwe ook in een onderling duel te kunnen verslaan.”

Dat is een beetje vreemd, want in de Euwe-biografie van Münninghoff uit 1976 staat een analyse van Euwe, waarin de grand maître over 17. Lxc6 alleen opmerkt dat dat “een andere ingewikkelde variant” is. Tegenwoordig kunnen we het oordeel met een gerust hart aan Fritz of Rybka overlaten: na Euwe’s briljante stukoffer, was er geen houden meer aan! Volgens Münninghoff leed Donner na deze traumatische partij aan een Euwe-syndroom. Euwe zei op zijn oude dag dat de onderlinge stand in de partijen met Donner gelijk was: Euwe won er zelf negen en Donner maakte er negen remise.

Opgave 345

Naar aanleiding van het journaal heb ik de 6e matchpartij Donner-Euwe nog eens bestudeerd. In de analyse stuitte ik onder andere op deze stelling. Wit is aan zet. Opgave 345: Hoe wint zwart na 1. Dc4-e2? En hoe na 1. Kf1-g1? Alle partijen uit de Euwe-Donner match van 1956 vindt u hier. De 6e partij is uitgebreid geanalyseerd.

Opgave 344

Opgave 344 van vorige week was een makkie. Wit wint een stuk met 1. Dd2-h6 met dubbele aanval op g7 en h3.

Huisschakers gezocht

2010-10-16T16:52:00.000+02:00

Er zijn heel veel mensen die thuis wel eens een partijtje schaken. Sommigen spelen tegen een kennis of een familielid, anderen hebben de weg naar het internet of de schaakcomputer gevonden. Ze spelen soms heel behoorlijk, maar missen de routine van de clubschaker. De Boxtelse schaakvereniging Dubbelschaak wil heel graag met deze mensen in contact komen voor een bijzonder experiment.

Op de jeugdafdeling van Dubbelschaak zitten vier jonge spelers, die nu ze op de middelbare school zitten langzamerhand de overstap naar de clubavond van de volwassenen op dinsdag in Grand Café Rembrandt moeten gaan maken. Met aangepaste speeltijden natuurlijk: van 19.30 uur tot ongeveer 21.00 uur. Omdat het niveauverschil met de volwassen Dubbelschaakleden nog al fors is, zoekt de vereniging huisschakers, die één of twee keer maand een partijtje tegen een jeugdlid willen spelen.

Misschien vindt u het leuk op de club en vindt u zo een nieuwe hobby. In elk geval zal het uw spelpeil ten goede komen, want iedere keer als u meedoet, krijgt u van de club een blad met oefenstof en handige tips, samengesteld door uw eigen columnist. Uw partijen worden desgewenst met u nabesproken. Kosten zijn er niet aan verbonden, tenzij u na enige tijd besluit om lid te worden, maar dat bent u niet verplicht.

De oefenstof wordt ontleend aan de Stappenmethode, een door Internationaal Schaakmeester en pedagoog Cor van Wijgerden ontwikkelde methode om de fijne kneepjes onder de knie te krijgen. Die methode staat internationaal hoog in aanzien en is vooral bijzonder geschikt om het positiegevoel te verbeteren en de tactische vaardigheden te trainen. Op de jeugdafdeling wordt diezelfde methode gebruikt.

Voelt u er wel iets voor om Dubbelschaak op deze manier te helpen, stuur dan een mailtje naar Huub van Dongen. We overleggen dan even over de voor u meest geschikte speeldata en dan kan de wedstrijd beginnen. Ik voorspel een gelijkopgaande strijd.

Opgave 344 komt uit de Stappenmethode. In Stap 2 worden de cursisten gedrild in eenvoudige trucs zoals de Dubbele Aanval Dame. Desondanks trappen veel schakers er steeds opnieuw weer in. Ziet u hoe wit een stuk kan winnen?

Opgave 343 kwam uit een partij Demina-Rozenfeld, USSR, 1985. Zwart speelde gemakzuchtig 1. … Te3-e4+? 2. Td4xe4 d2-d1D en werd nu verrast door de fantastische truc (Stap 6 niveau) 3. Tg2-e2!! Ineens dreigt er mat. Zwart is gedwongen zijn dame voor een toren terug te geven en staat dan verloren. In Stap 7 moet je dat zien aankomen. Dan vind je de winst met 1. … d2-d1D+! en nu 2. Dxd1 Te4+ 3. Txe4 Dd1+ 4. Tge2 Dd7 of 2. Txd1 Db4+ 3. Kg5 (3. T of Dd4 Te4+) 3. … Txg3+! 4. Txg3 Dh4 mat. Heel moeilijk allemaal, maar troost u: de betreffende jeugdspelers van Dubbelschaak zitten ongeveer op het niveau van Stap 3.

Dubbelschaak wint dubbele derby

2010-10-16T16:45:00.000+02:00

Eindhoven haalt bakzeil in Boxtel
Persbericht Dubbelschaak over competiewedstrijden zaterdag 9 oktober

Afgelopen zaterdag stond voor Dubbelschaak de eerste thuiswedstrijd van het nog prille seizoen op de kalender. Zowel het eerste als het tweede team moest het opnemen tegen een selectie van SV Eindhoven, één van de meest gerenommeerde clubs in Brabant. Met name de wedstrijd tussen Dubbelschaak-1 en Eindhoven-2 werd met spanning tegemoet gezien. Beide teams hadden in de eerste ronde gewonnen, maar vooral de 7½-½ overwinning van Eindhoven-2 op Brunssum had indruk gemaakt. Alles wees erop dat het een zware middag zou worden voor het Boxtelse achttal. Maar Dubbelschaak won overtuigend met 5-3 en staat nu, zij het op alfabet, eerste in de poule. Dat Dubbelschaak-2 eveneens met 5-3 van Eindhoven-3 won, maakte de feestvreugde na afloop alleen groter.

Overigens begon de wedstrijd niet echt lekker. Na een remise van Peter Boll met zwart op bord 3 bleek al snel dat Rob van Meurs en Wil van Lankveld op de borden 6 en 7 in zwaar weer terecht waren gekomen. Daar stond tegenover dat zowel Huub van Dongen op bord 1 als Martien van der Meijden op 2 duidelijk de wind mee had. Maar omdat Van Lankveld niet meer tijdig het roer kon overnemen, kwam Eindhoven op voorsprong en het was voorlopig niet duidelijk hoe Dubbelschaak moest laveren om de achterstand in te lopen.

Er volgde nog een remise op bord 8 van Michiel Luijpen, waarna er enige tijd een volledige windstilte leek op te treden. Het duurde tot in de tijdnoodfase voor de 40e zet voor eindelijk de zon doorbrak voor de Boxtelse formatie. Van Meurs had zich taai verdedigd om vervolgens via een fraaie tegenaanval remise af te dwingen. Van der Meijden leverde een modelprestatie door zijn partij met een winnende slotaanval af te ronden. En ook Van Dongen, die in het middenspel ergens de koers kwijt was geraakt, vond een manier om zijn tegenstander alle wind uit de zeilen te nemen. En zo stond het na vier uur spelevaren zo maar opeens 3½-2½ voor Dubbelschaak.

Dat het daarna nog mis zou kunnen gaan, was voor de kenners onwaarschijnlijk. Weliswaar had Michel van der Stee op bord vijf nog behoorlijke problemen, maar hij zou beslist de zeilen niet strijken. De hoop was echter vooral gevestigd op Job de Lange, een Boxtelse topper die helaas maar zelden beschikbaar is voor de clubcompetitie. Hij had aan bord 4 met superieur spel het jeugdige talent Jan Cox een pionnetje ontfutseld en dat keurig vastgehouden tot in het eindspel. En hoe minder stukken er op het bord over zijn, hoe beter De Lange speelt. Uiteindelijk maakte Van der Stee remise in een eindspel met ongelijke lopers en bracht De Lange met een fraai staaltje eindspeltechniek de buit in veilige haven.

Dubbelschaak-2 en -3

Dubbelschaak-2 behaalde de overwinning vooral door degelijk spel. Er vielen maar liefst zes remises, maar omdat Tom van Stiphout en Niels Heijstek allebei zeer overtuigend wisten te winnen, kwam de eindzege geen moment in gevaar. Dubbelschaak-3 ging intussen hard onderuit tegen Het Kasteel uit Escharen: alleen Hans Bakx wist te winnen; eindstand 1½-6½.

Pas op 20 november staan de volgende competitiewedstrijden op het programma. Dubbelschaak-1 speelt dan uit tegen het sterke D4 uit Oosterhout.

Dubbelschaak overrompelt Combinatie Asten

2010-10-16T16:41:00.001+02:00

Persbericht Dubbelschaak over competitiewedstrijd zaterdag 25 september

In de eerste ronde van de KNSB-competitie heeft Dubbelschaak zeer overtuigend De Combinatie verslagen. De gerenommeerde club uit Asten, waar onder andere grootmeester Robin Swinkels is opgeleid, werd door de Boxtelse schaakvereniging al voor de eerste tijdcontrole volledig overrompeld. Het stond toen al 4-0. Dat het uiteindelijk nog 5½ - 2½ werd, was verder van weinig betekenis, al had een nog hogere uitslag er zeker ingezeten.

De score werd geopend door Peter Boll met wit aan bord drie. In de veronderstelling dat hij via een trucje op de onderste rij kon ontsnappen, liet Bolls tegenstander een toren insluiten. Dat bleek een zware misrekening, want via een schijnoffer van de dame bleef Boll een volle toren voor, waarna zwart natuurlijk meteen capituleerde. Huub van Dongen moest er aan bord twee heel wat harder voor werken. Tegen Maurice Swinkels, het jongere broertje van de grootmeester die natuurlijk al lang niet meer bij Asten speelt, had hij met zwart een ongebruikelijk variantje van het Schots toegepast. Het bleek een succes. Zwart kreeg dermate groot voordeel dat Van Dongens jeugdige tegenstander geen andere optie meer had dan een pion te offeren om nog overeind te blijven. Daarna verdedigde hij zich als een leeuw, maar hij kon uiteindelijk niet verhinderen dat van Dongen zijn stelling kraakte.

Een eervolle vermelding verdient ook invaller Gilion Berkelmans. Hij was aan bord acht wat moeilijk uit de opening gekomen. In de scherpe strijd die ontbrandde, bleek hij echter heel wat slagvaardiger dan zijn vrouwelijke tegenstander. Het was Berkelmans’ eerste overwinning in het eerste team. Als bij zo doorgaat volgen er meer. In dezelfde minuut voor als de 3-0 viel ook de 4-0. Michel van der Stee had aan bord vijf al enige tijd een fraaie stelling. In armoede lanceerde zijn tegenstander een wanhoopsaanval die er op het eerste gezicht levensgevaarlijk uitzag. Van der Stee hield echter het hoofd koel, offerde een kwaliteit en nam de aanval over. Dat bleek de juiste aanpak: enkele zetten later kon zwart opgeven.

Scheidsrechterlijke dwaling

Intussen was er enige commotie ontstaan aan bord vier waar Martien van der Meijden met zwart tegen Astens hoogste ratinghouder Rob Aarts speelde. In een ingewikkeld middenspel hadden beide spelers zoveel bedenktijd gebruikt, dat ze allebei nog zeker vijftien zetten binnen een minuut moesten afwerken. Genoteerd werd er niet meer en op een gegeven moment overschreed wit de toegestane bedenktijd voor de eerste veertig zetten. Aarts beweerde dat hij er veertig had gedaan; hij had geteld. Maar dat is natuurlijk niet voldoende. De partij werd gereconstrueerd. Aarts bleek inderdaad zijn veertigste zet op het bord te hebben uitgevoerd, maar voordat hij de klok indrukte was zijn bedenktijd om. Volgens de reglementen is de zet pas uitgevoerd als de klok is ingedrukt, maar daar bleken noch de spelers noch de wedstrijdleider, die zich nauwelijks met de zaak bezighield, van op de hoogte. Doorspelen, was de beslissing, waarna de spelers na alle opwinding de partij meteen remise gaven. Pas thuis realiseerden de Dubbelschakers zich wat er gebeurd was. Het eerste halfje van Asten was volkomen ten onrechte cadeau gegeven. Zwart had reglementair gewonnen wegens tijdsoverschrijding. Inmiddels is protest aangetekend bij de Commissie van Beroep van de KNSB.

Heel erg was dat overigens allemaal niet. Wil van Lankveld had intussen aan bord zeven ook gewonnen. Hij had de hele partij al beter gestaan. Toen de veertigste zet eenmaal was gedaan, bleek hij met twee stukken meer de tegenaanval van zijn opponent gemakkelijk af te kunnen slaan. Jammer genoeg stonden de resterende partijen, Guido Jansen op het eerste bord en Rob van Meurs aan bord zes, verloren. Er werd nog zeker anderhalf uur doorgeknokt om ook op die borden de kansen te laten keren, maar dat mocht niet meer baten.

Sterke poule

Met deze stevige overwinning heeft Dubbelschaak een goede start gemaakt. In de volgende ronde op 9 oktober thuis tegen Eindhoven-2 kunnen de Boxtelse cracks laten zien of ze dit jaar echt om het kampioenschap mee kunnen draaien. Vooral UVS uit Nijmegen, SV Geleen en Voerendaal-2 lijken geduchte concurrenten.

Psychologie

2010-10-16T16:30:00.003+02:00

Schaakrubriek uit Brabants Centrum van donderdag 7 oktober

De meeste mensen veronderstellen dat vooral de bèta’s onder de hoogbegaafden talent voor het schaakspel moeten hebben. Nu is een hoge bekwaamheid in analytisch denken voor schaakspelers inderdaad een must, maar in het gevecht met de tegenstander speelt vooral psychologie een grote rol.

In een voorbeschouwing op de schaakolympiade mochten Anish Giri en Loek van Wely bij Sportpaleis De Jong enkele staaltjes van psychologische oorlogsvoering toelichten. Van Wely had het vooral over het hinderlijke gedrag van sommige tegenstanders: snuiven, luidruchtig in de koffie roeren, wiebelen. Anish Giri demonstreerde hoe je de tegenstander heel hautain kan aankijken, terwijl je min of meer blind een zet uitvoert.

Of bekijk de flash versie.

Heel aardig allemaal, maar er zijn sterkere staaltjes. De legendarische Emanuel Lasker, wereldkampioen van 1894 tot 1921, placht tijdens zijn partijen dikke sigaren te roken. Aäron Nimzowitsch, een fervent antiroker, had tijdens een toernooi in New York 1927 bij het organisatiecomité een rookverbod in de speelzaal bedongen. In hun onderlinge partij haalde Lasker na enkele zetten een sigarendoos uit zijn binnenzak. Terwijl de partij vorderde pakte hij er een sigaar uit, haalde er het cellofaantje af, knipte er een punt af, legde zijn lucifers klaar … en toen hield Nimzowitsch het niet meer. Hij rende naar de wedstrijdleider om luidkeels te protesteren. Uiteraard wees Lasker er fijntjes op dat hij toch niet rookte. Een fraaie illustratie van Nimzowitsch’ eigen schaakwijsheid dat de dreiging vaak gevaarlijker is dan de uitvoering.

Anish Giri won op de Olympiade in het Siberische Khanty Mansyisk een bronzen medaille op bord vier. Hij scoorde maar liefst 8 uit 11. Misschien had dat een halfje meer kunnen zijn als hij niet in een gigantische psychologische truc van het voormalige Engelse wonderkind Luke McShane was getrapt. Op internet staat een veelzeggende foto van vlak voor de partij. De Engelse grootmeester ligt aan het schaakbord met zijn hoofd op tafel te slapen. Anish Giri kijkt een beetje hulpeloos rond. Tijdens de partij bleek McShane echter donders goed wakker. Hij stond de hele partij iets beter en Giri moest alle zeilen bijzetten om remise te maken.

In opgave 343 is de vraag hoe zwart kan winnen. Let op, want er zit een addertje onder het gras.

Opgave 342 kwam uit de partij Adams-Carlsen, gespeeld tijdens de olympiade. Wit speelde 1. Lc2-d1!! Zwart is nu volkomen weerloos tegen de dreiging 2. Txh6+ Kxh6 3. Dg5+ Kh7 4. Dh4+ enzovoorts.

Knoeierszetten

2010-10-16T15:58:00.003+02:00

Schaakrubriek uit Brabants Centrum van donderdag 30 september

Heel af en toe geef ik wel eens een simultaan. Meestal ergens op een school of bij een groepje huisschakers dat een club op wil richten. Geld voor een professional hebben ze niet. Dat is ook niet nodig. Ze verraden zich binnen twee of drie zetten.

Maandagmiddag klikte ik even via schaaksite.nl naar de website van de Schaakolympiade die op dit moment in Khanty Mansiysk in Siberië wordt gehouden. Met de Nederlanders ging het niet zo goed. Dan maar even kijken wat Magnus Carlsen zat te doen, de sterkste speler van de wereld, tegen de Engelse topper Michael Adams. Ik klikte de eerste zetten van Adams-Carlsen routineus voorbij en schrok me een hoedje. Mijn pc was gehackt. Of misschien wel de website van de Olympiade. Een idioot had de zetten vervangen door 1. e2-e4 g7-g6 2. d2-d4 g7-g6 3. e4-e5 Pf6-h5. Bij een simultaan weet je nu zeker dat je aan dat bord alleen nog hoeft te kijken of je van tijd tot tijd iets kan pakken. Zouden de beide topgrootmeesters een vriendschappelijke remise hebben afgesproken en er een geintje van gemaakt hebben? Maar er waren nog een heleboel vervolgzetten gespeeld.

Vooral in de subtop zijn er wel eens spelers die belachelijke openingen kiezen om de tegenstander op onbekend terrein te lokken. Soms gaat de tegenstander zich irriteren. Vaak laat hij zich provoceren en zet een wilde aanval in om de belachelijke opzet meteen te weerleggen. Dan wordt het link. Maar Adams deed gewone zetten. Hij hield zorgvuldig een klein voordeeltje vast, ontwikkelde langzamerhand wat meer druk op de zwarte stelling en ramde er uiteindelijk keihard doorheen.

Pas dinsdag vind ik de eerste commentaren op internet. IGM Sergey Zagrebelny zegt na 3. … Pf6-h5: “Looks very provocative, but actually this is theory”. Chessbase voegt daaraan toe dat de zetten op grootmeesterniveau alleen gespeeld zijn “by notorious opening mavericks: Morozevich, Miles, Hodgson and Hillarp Persson”. Ik zoek het maar eens op in mijn database. De oudste serieuze partij die ik kan vinden is in 1988 gespeeld op mijn oude club SV Eindhoven tussen Fred Hallebeek en IM Gerard Welling. Als er één notoire non-conformist op openingsgebied is, is het Gerard Welling. Als die zijn tijd aan normale openingen had gespendeerd … En zelfs Welling kon het systeem niet hanteren. Hallebeek won. Maar wat is er in vredesnaam met Magnus Carlsen aan de hand?

Opgave 442 is zo’n beetje de slotstelling van Adams-Carlsen. Met welke mooie stille zet maakt wit het hier helemaal uit?

Opgave 441 komt uit Ahmad Samhouri-Judith Polgar uit de eerste ronde. Wit werd verrast met de elegante paardvork 1. … Pf6-d5!! op e3 en f4. Na 2. e4xd5 Lg6xc2 3. Dd1-e2 Pe5-d3 verliest wit een heleboel materiaal.

Presidentsverkiezingen

2010-10-16T15:27:00.000+02:00

Schaakrubriek uit Brabants Centrum van donderdag 23 september

Tijdens de Schaakolympiade, die dinsdag in Khanty-Mansiysk in Siberië begon, wordt ook het wereldcongres van de FIDE gehouden. Belangrijkste agendapunt: de presidentsverkiezingen. Kirsam Ilyumzhinov, sinds 1995 president van de wereldschaakbond, is aftredend en herkiesbaar. Bij vorige gelegenheden was Ilyumzhinov’s verkiezing bij voorbaat al een gelopen race. Nu ligt het anders. Niemand minder dan oud-wereldkampioen Anatoly Karpov heeft zich als tegenkandidaat opgeworpen en hij heeft wereldwijd een serieuze campagne gevoerd. De westerse landen lijken om. Het is de vraag hoe het voormalige Oostblok zal stemmen. Maar doorslaggevend worden de stemmen van Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse landen en van de talloze kleine republiekjes aan de randen van de oude Russische Federatie. Want daar heeft Ilyumzhinov, kwistig strooiend met computerapparatuur, vliegtickets, dure hotelkamers, drank en vrouwen, sinds jaar en dag zijn electoraat gekocht.

Van alle schurken onder de sportbonzen is Ilyumzhinov zonder enige twijfel de grootste. Na de ontmanteling van de Sovjet-Unie werd hij razendsnel miljardair. In 1993 liet hij zich tot president van Kalmukkië kiezen, waar hij onmiddellijk de grondwet afschafte en de zogenaamde “Dictatuur van het Gezonde Verstand” invoerde. Sindsdien is de staatskas van het straatarme Kalmukkië grondig geplunderd voor zijn dure hobby’s. Er werden kerken, moskeeën en tempels gebouwd en er verrees een heuse schaakstad ten behoeve van de olympiade in de Kalmukse hoofdstad Elista in 1998. Bij die gelegenheid liet Ilyumzhinov voor alle deelnemers en officials een bibliofiele uitgave van zijn biografie in stripvorm uitbrengen. De moord op Larissa Yudina, een journaliste die een serie kritische artikelen over hem had gepubliceerd, kon daar net niet meer in opgenomen worden; zijn twee belangrijkste adviseurs zijn er later voor veroordeeld. En ook zijn reizen met buitenaardse wezens, waar hij tegenwoordig prat op gaat, staan er nog niet in.

Ook in de schaakwereld heeft Ilyumzhinov, behalve enorme bedragen aan onmogelijk te traceren geld, weinig goeds gebracht. Zijn laatste actie: vorige week heeft hij een bod van 10 miljoen dollar uitgebracht op de grond van het omstreden Islamitische Centrum nabij Ground Zero. Hij wil er een schaakclub beginnen. Of hij zo de stemmen van de Amerikaanse Schaakfederatie zal winnen, is niet duidelijk. Laten we hopen dat het gezonde verstand zich dit keer niet door Ilyumzhinov de wet laat voorschrijven.

Opgave 341: Judith Polgar is voor zover ik heb kunnen nagaan de enige vrouw die op de schaakolympiade in de ‘open sectie’ meespeelt. Aan het tweede bord van Hongarije. In de eerste ronde sloeg ze keihard toe tegen de onbekende Ahmad Fawzi Samhouri uit Jordanië, die misschien wel dacht dat hij haar loper op g6 in kon sluiten. Zwart speelt en wint.

Opgave 340 komt uit een partij tussen Larsen en Petrosian, Santa Monica 1966. Wit won met het verrassende 1. Dh6xg6!! Pe6-f4 (1. … fxg6 2. Lxe6+ wint nog simpeler) 2. Tf3xf4 f7xg6 3. Lg4-e6+ Tf8-f7 4. Tf4xf7 en zwart gaf enkele zetten later op.

Bent Larsen †

2010-10-16T14:23:00.001+02:00

Schaakrubriek uit Brabants Centrum van donderdag 16 september

Nu de analyse van het schaakspel gedomineerd wordt door computertechnologie is het gemakkelijk om fouten aan te wijzen in het spel van de grote meesters van weleer. Dat kan onze verwondering over hun brille echter niet verminderen. Eén van de absolute toppers uit de hoogtijdagen van de schaaksport van voor het computertijdperk was Bent Larsen. Hij overleed 9 september 2010 op de leeftijd van 75 jaar.

Foto Chessbase

In 1956 won Larsen tijdens de schaakolympiade van Moskou voor Denemarken de gouden medaille aan het eerste bord. 14 uit 18 scoorde hij maar liefst, aanzienlijk meer dan wereldkampioen Botwinnik (9½ uit 13), die zich een aantal keren liet vervangen. Dit resultaat leverde hem de grootmeestertitel op. Het was het begin van een ongekende reeks toernooioverwinningen. Ik heb nog nergens een poging tot een uitputtend lijstje gezien, maar ik tel er zelf toch al gauw een stuk of veertig, waaronder diverse absolute toptoernooien.

In de jaren zestig was Larsen, samen met de legendarische Bobby Fischer, de enige grootmeester die de Russische schaakhegemonie kon betwisten. Hij werd gezien als een serieuze wereldkampioenskandidaat. In 1970 scoorde hij in Belgrado 2½ uit 4 aan het eerste bord in de beroemde match tussen de Sovjet-Unie en de rest van de wereld (1½ uit 3 tegen wereldkampioen Boris Spassky die zich in de laatste partij liet vervangen door Leonid Stein). Een jaar later werden zijn ambities echter geknakt door een 6-0 nederlaag tegen Fischer in de halve finale van het kandidatentoernooi om het wereldkampioenschap. Maar anders dan sommige biografieën suggereren, betekende de nederlaag niet het einde van Larsens carrière op topniveau. Zo won hij in 1976 met overmacht het interzonetoernooi in Biel.

Bent Larsen moet ook beslist herdacht worden als een vernieuwer van het schaakspel. Hij speelde met voorliefde zeer ongebruikelijke systemen, niet zo zeer om in de openingsvoordeel te behalen, maar veeleer om zijn tegenstanders in onbekende middenspelsituaties te lokken. Ich spiele auf Sieg heet zijn verzameling partijen tot en met 1970. Dat hij daarbij soms onverantwoorde risico’s nam en veel te optimistisch was, zij hem vergeven, maar zo slaagde hij er wel in alle wereldkampioenen die hij tegen kreeg, een paar keer te verslaan. U vindt die partijen hier. Alleen Kasparov, de eerste kampioen uit het computertijdperk, ontsprong de dans. Maar Anand moest er wel een keer aan geloven.

Opgave 340 komt uit een partij van Bent Larsen tegen regerend wereldkampioen Tigran Petrosian, gespeeld in Santa Monica 1966. Fritz analyseert de zwarte stelling kapot beginnend met 1. Dh3. Larsen speelde het heel anders en veel sterker! Ziet u hoe?

In opgave 339 kan wit mat forceren met 1. Dh4xh6+ g7xh6 2. Th3xh6+ Kh8-g7 3. Th6-h7+ Kg7-g6 4. f4-f5+ e6xf5 5. Th7-h6+ Kg6-g7 6. Pd4xf5 mat.

Trends

2010-10-16T13:54:00.001+02:00

Schaakrubriek uit Brabants Centrum van donderdag 9 september

Mannen in de media: om er maar macho genoeg uit te zien, dragen ze een stoppelbaard van een paar dagen. Hun haar is zorgvuldig zo gecoiffeerd dat het de indruk wekt recht uit een slapeloze nacht met drank en vrouwen te komen. Het overhemd hangt, als het al niet scheef dichtgeknoopt is, in elk geval uit de broek. De bril met breed donker montuur staat een beetje scheef.

“Ze is van mij” heette het experimentele programma van Waldemar Torenstra en Maxim Hartman dat de VPRO vorige week uitzond in het kader van de TV Lab-week. Ze zaten met een paar andere op dezelfde manier gemaquilleerde mannetjes te praten over vrouwen. Ouwemannetjespraat voor jongeren moet het idee zijn geweest. Met als grootste inzicht: vrouwen kleden zich niet om er aantrekkelijk uit te zien voor mannen, ze maken zich ook niet voor de mannen op, en ze dragen ook geen sieraden om het andere geslacht te verleiden; neen, dat doen ze voor andere vrouwen, zodat die leuk kirrend en huppelkuttend kunnen uitroepen dat ze er zo leuk uitzien. En de mode komt ook niet van de catwalks. De grote designers maken enkel ondraagbare homofantasietjes. Mooi maken de meiden zich met de daarvan afgeleide massaproducten die gepromoot worden via de vrouwenbladen.

Ook in het schaken is september de maand waarin de nieuwste trends zichtbaar worden. De clubavonden gaan weer van start en ineens speelt de massa openingen die in de verte iets weg hebben van de exorbitante experimenten die de grootmeesters in het vorige seizoen voor het voetlicht brachten. De scherpe kantjes zijn er zorgvuldig afgehaald. De wilde varianten waarin koningen en koninginnen bijna naakt tussen de schijnwerpers paraderen, krijgen in handen van de amateur gewoon een hooggesloten kol en een legging. En zo wordt het Catalaans, dat in handen van Anand en Topalov een romantisch gambiet werd, weer een degelijk concept.

En toch zijn juist de schaakamateurs ook trendsetters. De tijgers uit de derderangstoernooien zien er al jarenlang ongewassen uit. Sterker nog: zo ruiken ze ook. Hun zware brillen staan scheef voor duidelijk onuitgeslapen ogen. Nerd-pride heeft gewonnen. Ze doen het niet om vrouwen te bekoren, laat staan andere mannen, maar gewoon omdat ze zo zijn. Maar het zou natuurlijk wel mooi zijn als ze wat meer media-aandacht kregen.

Opgave 339 is een makkie om er in te komen. Wit wint.

Opgave 338 had op het bord kunnen komen in Erik Spakenburg-Huub van Dongen als wit zich wat beter had verdedigd. Zwart staat schaak 1. ... Kh8 is mat en op 1. … Kf8 volgt 2. Df3+! Txf3 3. Pxh4. Zwart had echter het fraaie 1. … Lc8-e6!! achter de hand. In de schaakproblematiek heet zo’n zet een Novotny-interferentie, maar het is ook een zogenaamde losse schaakparade. Ineens is wit verloren. Op 2. Txe6 volgt 2. … Tf1+! 3. Dxf1 Pf2+ 4. Kg1 Lh2 mat. En na 2. Lxe6+ Kh8 staat wits loper de toren in de weg. De dreiging 2. … Tf1+ is niet te pareren.

Nieuwe kansen

2010-10-16T13:30:00.001+02:00

Schaakrubriek uit Brabants Centrum van donderdag 2 september

Langzamerhand pikken alle schaakverenigingen in Nederland hun reguliere activiteiten weer op. Zelfs in Brabant, dat dit jaar als laatste aan de beurt was bij de vakantiespreiding, zijn de meeste leden inmiddels terug van vakantie. Sommigen hebben zich in het zomercircuit zelfs aan serieuze toernooien gewaagd. En zo komt de gespreksstof van de reisverhalen al snel weer op de schaakopeningen, de middenspelstrategie en het eindspel.

Bij de meeste clubs begint het nieuwe seizoen traditioneel met een Algemene ledenvergadering waarin het bestuur verantwoording aflegt voor het gevoerde beleid in de afgelopen periode en zijn beleidsvoornemens voorlegt aan de leden. Bij Dubbelschaak in Boxtel is de vergadering dit jaar naar eind september uitgesteld, maar de interne competitie gaat aanstaande dinsdag al van start. Bij Dubbelschaak wordt in poules op speelsterkte gespeeld om een aantal periodekampioenschappen, waarvan de winnaars aan het eind van het seizoen een play-off spelen om het clubkampioenschap. Bovendien is er een soort knock-out competitie om de Meierijcup waar ook leden van andere verenigingen aan mee kunnen doen. En daarnaast houdt de club een zogenaamde spek-en-bonen-competitie voor degenen die op de clubavond geen partij uit de andere competitie hoeven te spelen en verschillende rapid- en snelschaakcompetities.

De belangrijkste andere clubactiviteit is de competitie met andere verenigingen. Dubbelschaak speelt met een aantal teams in de clubcompetitie van de Noord-Brabantse Schaakbond. Het eerste team speelt in de KNSB-competitie en is dit jaar ingedeeld in de 3e klasse H met louter Brabantse en Limburgse verenigingen. Veel kansen op een kampioenschap lijkt het eerste dit seizoen niet te maken. Voerendaal-2 is huizenhoog favoriet. Het eerste van Voerendaal is vorig seizoen naar de Meesterklasse gepromoveerd en heeft zich dankzij een nieuwe sponsor aanzienlijk weten te versterken, waardoor de spelers die in mei in de eerste klasse kampioen werden, in september in de derde klasse zullen aantreden.

Wie mee wil spelen in de interne of externe competitie kan zich aanmelden via dubbelschaak.nl.

Opgave 338 komt uit een partij tussen Erik Spakenburg en Huub van Dongen uit het Open Nederlands Kampioenschap van afgelopen zomer. Zwart speelt en wint.

Opgave 338 is een klassieker uit een partij tussen Edward Lasker en George Thomas gespeeld in Londen 1912. Wit won met 1. Dh5xh7+ Kg8xh7 2. Pe4xf6+ Kh7-h6 (2. … Kh8 3. Pg6 mat) 3. Pe5-g4+ Kh6-g5 en nu kan wit op vele manieren mat forceren. Hij koos voor 4. h2-h4+ Kg5-f4 5. g2-g3+ Kf4-f3 6. Ld3-e2+ Kf3-g2 7. Th1-h2+ Kg2-g1 8. Ke1-d2 mat.

De Hollandse Verdediging

2010-10-14T19:54:00.000+02:00

Schaakrubriek uit Brabants Centrum van donderdag 26 augustus

Voor wie de laatste weken deze rubriek heeft gevolgd, zal het duidelijk zijn dat de meeste namen van de klassieke schaakopeningen uit Engelse geschriften stammen. Sinds de Engels-Nederlandse zeeoorlogen uit de 17e en 18e eeuw wordt alles wat lelijk en slecht is in het Engels met ‘Dutch’ aangeduid. ‘A Dutch concert’ staat voor een hels kabaal, ‘a Dutch bargain’ is een sigaar uit eigen doos, ‘a Dutch rise’ een salarisverhoging van niks, ‘a Dutch cap’ een kapotje en ‘a Dutch defence’ een slappe verdediging of zelfs een capitulatie. Aangezien 1. d2-d4 f7-f5, zeker in de ogen van de klassieke romantische schaakschrijvers, een buitengewoon verdachte en verzwakkende openingsopzet moet zijn geweest, heb ik altijd gedacht dat de naam een staaltje Engelse humor was. Maar niets is minder waar.

Elias Stein, geboren op 5 februari 1748 in Forlach in de Elzas, vestigde zich al op jonge leeftijd in Den Haag. Schaakpartijen heb ik niet van hem kunnen vinden, maar hij moet een gerenommeerd speler zijn geweest. Anders had hij het niet tot officiële schaakleraar van de zoons van Stadhouder Willem V gebracht. Hij schreef zelfs een leerboek voor hen: het Nouvel essai sur le jeu des échecs, avec des réflexions militaires relatives à ce jeu, dat uitkwam in 1789. Het begint aldus:

A Leurs Altesses Sérénissimes

(Aan Hunne Doorluchtige Hoogheden, vertaling HvD)

Guillaume Frederic

Guillaume George Frederic

Princes d’Orange et de Nassau, etc. etc. etc.

Messeigneurs,

Le Jeu des Echecs faisant partie de la récréation de Vos Altesses Sérénissimes, je prends la liberté de Vous dédier ce léger Ouvrage que j’ai composé sur ses principes.

En dan volgt een serie loftuitingen op de Oranjes en een nog langere lijst ‘souscripteurs’, een comité van aanbeveling van jewelste, met helemaal bovenaan natuurlijk vaderlief.

Op bladzijde 114 van het boek raadt hij de doorluchtige heren aan om in het geval de tegenstander met 1. d2-d4 opent het lastige damegambiet (1. … d5 2. c4) te vermijden door 1. … f7-f5 te spelen. Zijn uitleg: “On a déjà vu que, quand on ne veut pas recevoir le Gambit du Roi, on doit pousser, au second coup, le pion de la Dame deux pas. De même vous devez observer, que, lorsque votre adversaire commence par débuter au premier coup en poussant son pion de la Dame, deux pas, vous ne pouvez mieux faire que de pousser le pion du Fou du Roi deux pas.” Vrij vertaald: tegen 1. e2-e4 kun je beter het Koningsgambiet vermijden door Siciliaans te spelen, en om vergelijkbare redenen is tegen 1. d2-d4 de zet 1. … f7-f5 aan te bevelen.

Of de twee leerlingen er iets van opgestoken hebben, kan ik niet beoordelen. Het lijkt me niet. Zelf raad ik beginners altijd aan voorlopig met hun tengels van de f-pion af te blijven. 1. … f7-f5 is beslist een speelbare zet in de handen van Botwinnik, Bronstein of Kortsjnoj. Maar zelfs zulke 20-eeuwse toppers hebben de opening vooral gebruikt om hun tegenstander te provoceren. Het is een verdediging die - om me bij Elias Steins militaire bespiegelingen aan te sluiten - misschien het beste te vergelijken is met de Hollandse Waterlinie: zodra de vijand opmarcheert, steken we de dijken door in de hoop dat we zelf beter kunnen zwemmen.

Elias Stein stierf op 12 september 1812 in Den Haag. Waar hij begraven ligt, heb ik niet kunnen achterhalen. Op 30 november 1813 keerde Guillaume Frederic, die in 1795 voor de Napoleontische troepen naar Engeland was gevlucht, naar Nederland terug. Met een boerenwagen werd hij van Scheveningen naar Den Haag gereden, waar hij de gevleugelde woorden uitsprak: “Ons gemeene Vaderland is gered: De oude tyden zullen weldra herleeven.” Feitelijk pleegde hij daarmee een staatsgreep, want voordat Napoléon zijn broer Lodewijk tot “Konijn van Olland” benoemde, vormden de Nederlanden een republiek. Guillaume Fréderic slaagde in zijn opzet. Op 16 maart 1815 riep hij zich uit tot Willem I, Koning der Nederlanden. En zo werd de Hollandse verdediging de enige schaakopening met een Koninklijke status.

Hoe gevaarlijk het Hollands voor zwart is, moge blijken uit het volgende partijtje. Zonder al te opzichtige fouten, belandt zwarts koning onder de guillotine.

Edward Lasker - George Thomas
London, 1912
1. d2-d4 f7-5 2.e2-e4 f5xe4 3.Pb1-c3 Pg8-f6 4.Lc1-g5 e7-e6 5.Pc3xe4 Lf8-e7 6.Lg5xf6 Le7xf6 7.Pg1-f3 0–0 8.Lf1-d3 b7-b6 9.Pf3-e5 Lc8-b7 10.Dd1-h5 Dd8-e7

Opgave 336: wit speelt en wint.

Opgave 335 van vorige week komt uit een partij John Cochrane - Moheschunder Bannerjee, Calcutta 1851, die vorige week in deze rubriek stond. Zwart won met 23. ... f5-f4! 24. Ta1-e1 d7-f5 25. Lf3-e4 Te8xe4 26. Te1xe4 Lf5xe4 en wit gaf op.

Indische openingen

2010-10-14T17:46:00.001+02:00

Schaakrubriek uit Brabants Centrum van donderdag 19 augustus

In de jaren twintig van de vorige eeuw kwam een aantal schaakgrootmeesters tot compleet nieuwe inzichten over de strategie van het schaakspel. Aäron Nimzowitsch sprak in zijn beroemde boek Mein System over de Hypermoderne School. De hypermodernen streefden in de opening niet op de eerste plaats de bezetting van het centrum door pionnen na. Ze lokten de pionnen van de tegenstander liever naar voren, om ze daarna systematisch onder druk te zetten. Ineens werden voor zwart de zogenaamde Indische openingen (1. d4 Pf6 2. c4) mateloos populair. Er ontstonden allerlei varianten en er werden grote namen aan verbonden: het Nimzo-Indisch, genoemd naar Nimzowitsch (1886-1935), het Grünfeld-Indisch naar Ernst Grünfeld (1893-1962) en het Bogo-Indisch naar Efim Bogoljubov (1889-1952). Nog extremer is het Koningsindisch, dat pas na de Tweede Wereldoorlog populair werd. Ik heb altijd gedacht dat die systemen “Indisch” genoemd werden, omdat ze zo afwijkend waren. Alles wat maar een beetje exotisch overkwam, kon in het begin van de vorige eeuw immers Indisch worden genoemd. Tot ik het levensverhaal John Cochrane las.

De Schot John Cochrane (1798-1878) is tegenwoordig vrijwel uitsluitend bekend wegens het Cochrane-gambiet (1. e4 e5 2. Pf3 Pf6 3. Pxe5 d6 4. Pxf7), een dubieus stukoffer dat vrijwel niemand nog aandurft. Cochrane hoorde zondermeer tot de beste spelers van zijn tijd. In 1821 versloeg hij in het Café de la Régence in Parijs onder andere Louis de La Bourdonnais en Alexandre Deschapelles, zo’n beetje de officieuze wereldkampioenen uit die tijd. Daarna bleef Cochrane een tijd buiten beeld, al bleef hij over het schaakspel publiceren. Hij vestigde zich als advocaat in Calcutta en keerde pas in 1841 terug in Engeland. Hij had het schaken nog niet verleerd. In 1841 en 1842 speelde hij tegen Howard Staunton, die inmiddels de Franse spelers had overvleugeld, twee lange matches. Er zijn uit die jaren 93 partijen tussen de twee aartsvaders van het Britse schaak bekend. Cochrane verloor 57 keer en won er 26. In dezelfde periode won hij onder andere een match van de Franse topper Pierre de Saint-Amant.

In 1843 keerde Cochrane terug naar Calcutta, waar hij voorzitter werd van de Calcutta Chess Club, een herenclub van Britse expats. Cochrane was natuurlijk veel te sterk voor de overige leden, maar in Calcutta ging het gerucht dat buiten de stad een ongeveer 50-jarige Bengaalse brahmaan moest wonen, die nog nooit op het schaakbord was verslagen: Moheschunder Bannerjee. Het Indiase schaak had iets andere regels, maar Moheschunder Bannerjee paste zich aan. Er zijn maar liefst 448 partijen bewaard gebleven die Cochrane en Moheschunder tussen 1848 en 1860 in Calcutta hebben gespeeld. Daarvan won Cochrane er 282 en Moheschunder 127. Al die partijen zijn op internet via Chessbase beschikbaar. Het systeem zet er automatisch de namen van de openingen bij. En dat is schrikken.

Moheschunder Bannerjee speelde niet alleen Koningsindisch, Nimzo-Indisch en Grünfeld-Indisch, maar ook een aantal hieruit voortgekomen nóg modernere systemen zoals de Pirc-verdediging, genoemd naar Vasja Pirc (1907-1980) en de Modern Defence. Het lijkt wel alsof John Cochrane in Calcutta tegen een tijdreiziger uitkwam: een goede amateur, die op het eind van de 20e eeuw wel eens een theorieboek had ingekeken, maar niet alles helemaal had begrepen. In sommige partijen was de grootmeester uit de 19e eeuw volkomen kansloos tegen de moderne strategieën. Maar meestal rommelde hij zich wel uit de problemen. De Chess Player’s Chronicle, van 22 oktober 1884 noemt Moheschunders openingsbehandeling voor het eerst: “The Indian Defence, so called on account of its introduction by the celebrated Indian Chess Player, the Brahmin Moheschunder Bonnerjee, in his games against Cochrane.”

John Cochrane moet een zeer vermogend man zijn geweest. Tijdens de wereldtentoonstelling van Londen in 1851 werd in het Crystal Palace, zoals de Great Exhibition Hall in Hyde Park werd genoemd, het allereerste internationale schaaktoernooi gehouden. Cochrane persoonlijk en zijn Calcutta Chess Club sponsorden het toernooi voor meer dan ₤ 100; vergeleken met het hedendaagse prijspeil mogen daar twee nullen achter, in vergelijking met het gemiddelde inkomen zelfs drie. Het toernooi, dat gewonnen werd door Adolf Anderssen, werd het hoogtepunt van het romantische schaak. Cochrane zat intussen in Calcutta dit soort partijen uit te vechten.

John Cochrane - Moheschunder Bannerjee

Calcutta, 1851

1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 Lg7 4. e4 d6 5 .f4 0–0 6. Pf3 e5?! Een interessante maar niet helemaal correcte poging om geheel in lijn met de hedendaagse denkbeelden het witte centrum aan te tasten. 7. fxe5? [ 7. dxe5 dxe5 8. Dxd8 Txd8 9. Pxe5 ( 9. fxe5 Ng4) 9. ... Pa6 ziet er beter uit voor wit, maar is toch ook niet helemaal onzinnig vanuit zwart perspectief.] 7. ... dxe5 8. Pxe5 c5! Zo blaast zwart geheel volgens de regels van de kunst het witte centrum op. 9. d5 Pxe4 10. Pxe4 Dh4+ 11. Pf2 Lxe5 12. g3 Df6 13. De2 Lc3+ 14. Kd1 Ld4 15. Pe4 Da6 16. Lh6 Td8 17. Lg2 Pd7 18. Tf1 f5 19. Pg5 Pe5 20. Pf3 Pxf3 21. Lxf3 Ld7 22. Kc2 Te8 23. Dd3

Zwart heeft prima gespeeld al had het wellicht hier en daar nog iets nauwkeuriger gekund. Met zijn volgende zet maakt hij korte metten met de witte stelling. Opgave 336: ziet u hoe?

Een verzameling van 448 partijen Cochrane en Moheschunder vindt u hier.

Opgave 335 van vorige week komt uit een correspondentiepartij Pytel_Hausner uit 1970. Toen de partij gespeeld werd stond de diagramstelling nog als goed voor zwart vermeld in diverse verhandelingen over de Najdorfvariant van het Siciliaans. Na 24. Td5-c5!! restte zwart echter niets anders meer dan op te geven. U begrijpt dat de boekvarianten in 1970 nog niet met de computer konden worden gecheckt.

Siciliaans

2010-08-13T12:41:00.000+02:00

De Val di Noto in de Monti Iblei in het zuidoosten van Sicilië telt maar liefst acht steden die op de Wereld Erfgoedlijst van Unesco staan. In één van die steden, Militello in Val di Catania, is op 12 juli 1573 Don Pietro Carrera geboren. De barokke pracht, waar hordes hedendaagse toeristen op afstromen, stamt van latere datum, want in 1693 werd het hele gebied door een zware aardbeving verwoest. Maar ook in Don Pietro Carrera’s dagen moet Sicilië een inspirerend eiland zijn geweest. De woeste natuur, de bloemenpracht van het voorjaar, de constante dreiging van de reusachtige Etna, daar is weinig aan veranderd. En de meeste overblijfselen van de talloze beschavingen die Sicilië in de loop van de eeuwen hebben overheerst, waren ook toen al vervallen tot indrukwekkende ruïnes.

Pietro Carrera studeerde aan het Seminario Diocesiano di Siracusa, de Griekse stad op het zuidoostelijke puntje van Sicilië waar zo’n 1800 jaar eerder bij de verovering door de Romeinen de grote wis- en natuurkundige Archimedes werd vermoord. Misschien leerde Don Pietro Carrera daar schaken, want toen hij in 1597 in Palermo kwam, was hij al zo’n vermaard speler dat niemand minder dan Paolo Boi (1528–1598) hem wilde ontvangen. Paolo Boi, afkomstig uit Syracuse, had in 1547 in een match Paus Paulus III verslagen, die hem daarop een positie als kardinaal aanbood. Boi weigerde en zette zijn schaakcarrière voort. In 1575 bezocht hij Spanje, waar hij de grote Ruy López versloeg, de bedenker van de Spaanse Opening. Beladen met goudstukken keerde hij terug naar Sicilië, maar onderweg werd hij overvallen door piraten die hem als slaaf verkochten. Dankzij zijn schaakkwaliteiten, kwam hij weer vrij. Niet lang na zijn ontmoeting met Don Pietro Carrera stierf Paolo Boi onder verdachte omstandigheden in Napels. Boze tongen beweren dat hij is vergiftigd door concurrenten.

Ik kan geen enkele aanwijzing vinden dat Pietro Carrera een hand heeft gehad in de moord op Paolo Boi. Maar wie op internet informatie over Don Carrera bij elkaar googled, merkt dat hij op sommige sites wordt aangeduid als de dader van een nog veel ernstiger vergrijp: het bedenken van de Siciliaanse Opening. Ook daarvoor kan ik overigens geen harde bewijzen op tafel leggen. Sommige sites beweren glashard dat hij 1. e2-e4 met 1. … c7-c5 placht te beantwoorden, maar ik kan geen enkele partij van Pietro Carrera vinden. Zeker is dat Jacob Henry Sarrat (1772-1819) aan zijn boek The Works of Damiano, Ruy-Lopez and Salvio on the game of chess (Londen 1813) een addendum toevoegt van vier partijen, die hij zo inleidt:

The Editor is induced to insert the following four Games, from a conviction that they contain several masterly moves, and that they are eminently calculated to enable a Player to judge whether moving Queen's Bishop's Pawn two squares be an advantageous debut for the Second Player.
These Games are extracted from a scarce and valuable Italian Manuscript, which has been very obligingly communicated to the Editor by E. Mourns, Esq., M. P.; indisputably one of the most skilful Chessplayers of the present day.
This Opening is called IL GIOCHO SICILIANO

Misschien heeft hij het over een codex van Guilio Cesare Polerio (Lanciano 1550-Rome 1610). Polerio’s analyses zijn pas in 1874 systematisch onderzocht door Antonius van der Linde, de man aan wie de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag een enorme schaakcollectie te danken heeft. Polerio schijnt de zet 1. … c7-c5 inderdaad genoemd te hebben, maar hij verwijst nergens naar Sicilië.

Als degenen die Don Pietro Carrera als uitvinder van het Siciliaans tippen enigszins in de juiste richting zitten, zou Sarrat de vier partijen moeten citeren uit Il Gioco degli Scacchi, een encyclopedisch werk van Don Pietro Carrera in acht delen met in totaal maar liefst 652 pagina’s, gedrukt in Militello in 1617. Ook dat is op internet beschikbaar (klik op preview en je kan het hele boek doorbladeren!), maar het bevat alleen platte tekst in het Italiaans. Schaakpartijen werden in die tijd beschreven in zinnetjes als “Den koningsboer trad twee schreden naar voren” en mijn Italiaans is bepaald niet toereikend om bij zulk taalgebruik een Siciliaanse opening te herkennen. Er bestaat ook een Engelse vertaling van Carrera's boek: A treatise on the game of chess: Containing games of odds, various openings of even games, different methods of winning and drawing the game. Also, numerous critical situations on diagrams. To which are added, the art of playing without seeing the board, and an account of the most celebrated chess players of his time. First published in 1617, by D. Pietro Carrera. Tr. from the Italian, with additional notes and remarks by W. Lewis. Deze uitgave uit 1822 lijkt me verre van volledig, maar in elk geval vinden daar, op pagina 82, een partij zonder commentaar en zonder spelersnamen die begint met:

Fourteenth Game
White Black
1. K.P. two squares 1. Q.B.P. two squares

Waar de oorsprong ook moge liggen, het Siciliaans is in de loop der eeuwen uitgegroeid tot een moordwapen waar de maffia trots op mag zijn. Het is een labyrint van wederzijdse valstrikken en hinderlagen dat zijn weerga niet kent. In iedere variant loert gevaar. De Drakenvariant, de Najdorf, de Vergiftigde-Pionvariant, de Velimirovic-aanval, de Sveshnikov: iedere schaakliefhebber heeft er wel eens van wakker gelegen. Er bestaat zelfs een Kalashnikov-variant. Het gaat te ver Don Pietro Carrera overal de schuld van te geven. Maar misschien was hij wel de aanstichter van al dit leed.

Bovenstaande stelling is afkomstig uit de Najdorf-variant van het Siciliaans, zoals die eind jaren zestig werd gespeeld. Isaac Boleslawski, een beroemde Russische theoreticus, beoordeelde in die tijd 17. Pd4-f5 als onvoldoende voor wit wegens 17. … e6xf5 18. Pc3-d5 Db6-c5 19. e4xf5 Lc8-b7 20. Th1-e1 Lb7xd5 21. Td1xd5 Dc5-c6 22. f5-f6 g7xf6 23. g5xf6 Pd7xf6 en de aanval loopt dood na 24. Txe7+ Kf8! 25. Td7 Pxd7 26. Lxd7 Db7! en zwart wint. Het is heel leuk om te proberen zo’n zettenreeks te doorgronden. Ik leerde ervan nooit een theorieboek te vertrouwen. Opgave 335: in de correspondentiepartij Pytel-Hausner uit 1970 deed wit na 23. … Pd7xf6 nog één zet en toen gaf zwart op.

De stelling van opgave 334 kwam uit een partij tussen Pierre de Saint-Amant en Howard Staunton, gespeeld tijdens een soort WK-match in Café de la Régence in Parijs 1843. Er volgde 22. d4-d5 e4xf3 23. Te2xe6! Dc8-d8 24. Lb2-f6!! g7xf6 (24. ... Dd7 25.Lxg7; 24. ... Dc8 25. T6e5) 25. Te6xd6 en zwart kon opgeven.

Frans

2010-08-05T23:22:00.002+02:00

Frankrijk, het land waar op dit moment duizenden Nederlanders op zoek naar de nostalgie van la campagne met een wc-rol onder de arm over de camping lopen, was eeuwenlang het modernste land ter wereld. De grandeur van Parijs spreekt boekdelen. Maar nu zacht zuchtende zangeresjes er presidentsvrouw kunnen worden en losgeslagen jongelui in de banlieus hun puberale hoogmoed in geweld en criminaliteit uitleven, is de neergang onomkeerbaar. Eén en ander wordt misschien wel het best geïllustreerd door de geschiedenis van het beroemde Café de la Régence.

Al in 1676 moet het café hebben bestaan. Oorspronkelijk was het gevestigd op de hoek van de Rue Saint Honoré en de Place du Palais Royal. In 1855 verhuisde het naar Rue Saint Honoré 161. Het was het stamcafé van schrijvers en intellectuelen. Ze vertoefden hier allemaal: Voltaire, Benjamin Franklin, Jean-Jacques Rousseau, Robespierre, Napoleon, Toergenjev, Karl Marx, Friedrich Ernst. En al die grootheden kwamen maar om één ding naar Café de la Régence: ze speelden er schaak. Het café was een aaneenschakeling van rokerige zaaltjes met schaaktafeltjes. En zelfs de bloeddorstigste volksmenners, revolutionairen en oorlogshitsers onder hen waren, net als alle andere passanten, slechts kanonnenvoer. Want hier resideerden 250 jaar lang zo ongeveer alle beroepsspelers van de wereld. Ze speelden, desnoods met voorgift of blind, tegen iedereen die zich een inzet kon veroorloven. En de kampioen van Café de la Régence was de sterkste schaker van de wereld; dat stond buiten kijf. François-André Danican Philidor (1726-1795), de grondlegger van het positiespel, maakte hier naam. En ook Paul Morphy (1837-1884), misschien wel het grootste schaakgenie aller tijden, werd pas in al zijn grootheid erkend nadat hij uit de Verenigde Staten naar Europa was gekomen om in Café de la Régence iedereen in te maken.

Het belangrijkste jaar voor Café de la Régence was echter 1834. Louis-Charles Mahé de La Bourdonnais (1795-1840), zowel aan de toog als op het schaakbord al sinds jaar en dag praktisch onverslaanbaar, was naar Londen gereisd om er een soort match om het wereldkampioenschap te spelen tegen de Ier Alexander McDonnell (1798-1835). McDonnell werd ingemaakt (51½ - 33½) en volgens sommige schaakhistorici werd dat zijn dood. Als nevenactiviteit werd een correspondentieschaakmatch georganiseerd tussen de Westminster Chess Club, waar La Bourdonnais en McDonnell speelden, en Café de la Régence. Het Franse team bestond uit Pierre Charles Fournier de Saint-Amant, Aaron Alexandre en twee schaakmeesters waarvan de voornaam niet bekend is: Boncourt en Chamouillet. De zetten werden met de postkoets en de boot over en weer gestuurd en de twee partijen zouden uiteindelijk ruim twee jaar duren. In Franse schaakkringen was in die dagen met zwart een opening in zwang die, vrij vertaald, “Koningspion 1 vooruit” werd genoemd. In algebraïsche notatie 1. e2-e4 e7-e6. Saint-Amant, de speler met de grootste reputatie van het gezelschap, overtuigde de anderen om in de correspondentiepartij die opzet te kiezen. Het werd een groot succes. Het perfide Albion werd ingemaakt en sindsdien wordt het systeem overal de Franse Verdediging genoemd.

De Franse Verdediging is een loopgravenoorlog waarin beide partijen zich achter een stevige pionnenstructuur verschansen. Maar toen de loopgraven in het begin van de 20e eeuw werkelijkheid werden, was het afgelopen met de schaakbeoefening in Café de la Régence. In 1916 werden de schaakzalen gesloten. Op diezelfde dag is de verloedering van Frankrijk ingezet. Na de oorlog werd de zaak verbouwd tot restaurant. Voordat het uiteindelijk werd opgedoekt, leidde Café de la Régence als middelmatige eettent nog decennialang een kwijnend bestaan. Tegenwoordig is op nummer 161 van de Rue Saint Honoré het Marokkaans Verkeersbureau gevestigd. Het moet niet gekker worden.

Een fatsoenlijke Franse partij uit die tijd heb ik niet kunnen ontdekken. Maar Pierre Charles Fournier de Saint-Amant (1800-1872) was wel degelijk een goede speler. Opgave 334 komt uit een partij tussen Saint-Amant en Howard Staunton, gespeeld in Café de la Régence in 1843. Wit speelde 1. d4-d5 e4xf3 (1. … Lf4 2. Dd1 exf3 3. Txe6 bood zwart betere overlevingskansen) 2. Te2xe6! Dc8-d8 en nu maakte wit het hardhandig uit. Ziet u hoe?

Vorige week hadden we maar liefst vier opgaves naar aanleiding van het diagram links, afkomstig uit een analyse van Greco.
   333a: 10. ... Ke8-d7 11. Lh4xg5 De7-g7 is uit na 12. Lc4-e6+! Kd7xe6 13. Dh5-e8+ Pc6-e7 14. d4-d5 mat.
   333b: 10. ... Ke8-d7 11. Lh4xg5 De7-f8 levert wit groot voordeel op na 12. Lc4-f7! (dreigt 13. Dg4 mat). Greco geeft nog 12. ... Pce7 13. dxe5 h6 14. Lh4 Th7 15. e6+ Kc6 16. Le8+ Dxe8 17. Dxe8+ enz.
   333c: 10. ... Ke8-d8 11. Lh4xg5 Pg8-f6 12. Dh5-h6 Th8-f8 vind ik een heel indrukwekkende vondst van Greco. Fritz heeft het niet meteen door, maar wit bereikt groot voordeel met 13. f2-f4!! e5xd4? (Fritz houdt de zwarte stlling nog enigszins bij elkaar door 13. ... Pxd4 te suggereren) 14. e4-e5 d4xc3+ 15. Kg1-h1 c3xb2 16. e5xf6 b2xa1D 17. f6xe7+ Pc6xe7 18. Dh6xf8+ Kd8-d7 19. Pc4-b5+ Pe7-c6 20. Df8xe7 mat.
   333d: Hier vroegen we de winst aan te tonen na 10. ... Ke8-f8. Deze laatste opgave is speciaal toegevoegd voor liefhebbers van historische curiositeiten. Verschillende bronnen, bijvoorbeeld Estrin, De Italiaanse Partij, Zutphen 1987, geven een partijtje tussen Jean Jacques Rousseau en de Prince de Conti - dat moet Louis Francois de Bourbon I (1717-1776) of II (1734-1814) zijn geweest -, dat gespeeld zou zijn in 1759. Estrin is vol lof over de zetvolgorde 11. Lxg5 Dg7 12. f4 exd4 13. f5 dxc3+ 14. Kh1 cxb2 15. Lxg8 bxa1D 16. f6 "en zwart, met een dame en een toren meer, moet opgeven" aldus Estrin. Daar klopt geen hout van, want 16. ... Daxf6 17. Txf6+ Dxf6 18. Lxf6 Txg8 (of 17. Lxf6 Dxg6) is eenvoudig gewonnen voor zwart. Wie bereid is even te zoeken, ziet al gauw dat 11. f2-f4! snel een eenvoudig wint.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

Italiaans

2010-07-29T11:22:00.002+02:00

Voor kunst en cultuur moet je in Italië zijn. Stadsstaten groeiden er uit tot wereldrijken om vervolgens weer in verval raakten. Erfgoed in overvloed. Er komen drommen toeristen op af. In iedere stad hangt boven de smalle steegjes in het Centro Storico wasgoed. De schelle stemmen achter de kramen met prullaria en veelkleurige pasta lijken te bekvechten, maar de taal blijkt ook bij uitstek geschikt voor aria’s, niet alleen in de Scala of de Arena, maar soms ook op een terras als de ober een gesjeesde zanger is of een conservatoriumstudent. En toch is Italië modern: de president is een mediatycoon. Zijn populariteit dankt hij aan voetbal en aan schaarsgeklede dames die televisieprogramma’s presenteren op wiebelige stoeltjes zodat ze met moeite hun veel te korte rokjes tegen inkijk kunnen beschermen, wat moeilijk lukt omdat alle Italianen gesticuleren.

Dezelfde rijkdom biedt de Italiaanse Opening, waarvan de eerste zetten al in het Göttinger Handschrift (eind 15e eeuw), en de boeken van Luiz Ramírez de Lucena (Salamanca 1497) en Pedro Damiano (Rome 1512) werden behandeld. Maar 1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-c4 zou nooit de Italiaanse Opening zijn genoemd zonder Gioachino Greco (1600-1634) uit Calabrië. Zijn levensverhaal lijkt op dat van een moderne topspeler: hij reisde Europa rond om iedereen te verslaan, bouwde zo een vermogen op, wat hij weer kwijtraakte toen hij onderweg werd overvallen. In 1665 verscheen in Londen onder de titel The Royall Game of Chesse-Play een bundeling van zijn analyses en partijen. Sindsdien is schaken een wetenschap.

Greco werkte in de Giuoco Piano, zoals hij zelf de Italiaanse Opening noemde, een paar zeer geavanceerde aanvalsplannen uit, waarbij hij zich als eerste ook om de verdediging bekommerde. Hij probeerde zijn gelijk aan te tonen door alle mogelijke verdedigingszetten in ogenschouw te nemen. Zijn analyses hielden zeker 250 jaar stand en een paar varianten die hij aangeeft zijn nog steeds relevant om een goed beeld van de Italiaanse Opening te krijgen.

Giuoco Piano is overigens een misleidende naam. Rustig en kalm spel, het kan ervan komen, maar Greco en zijn navolgers hebben toch vooral altijd geprobeerd om van het Italiaans een aanvalssysteem te maken. Zelfs in de rustigste variant (1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5 4. d3 Pf6 5. Pc3 d6), die tegenwoordig het Giuoco Pianissimo wordt genoemd, ontaardt het kalme strategische spel gemakkelijk in allerlei offerfestijnen. In systemen zoals het Italiaanse tweepaardenspel (1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Pf6 4. Pg5) en het Evans-gambiet (1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5 4. b4) staat al onmiddellijk een heksenketel op het bord. En al is het Italiaans qua populariteit sinds een kleine honderd jaar overvleugeld door het enigszins verwante Spaans, toch duikt het steeds weer op in de grootmeesterpraktijk. Fischer en Kasparov grepen er soms op terug en ook hedendaagse toppers als Sergey Tiviakov en (zeer recent) Anish Giri hebben het Italiaans in hun openingsarsenaal opgenomen.

Op amateurniveau is de Italiaanse Opening altijd veel populairder gebleven dan haar ondoorgrondelijke Spaanse familielid. Dat is geen wonder. Italiaans heeft moderne kanten, maar de oude romantiek is springlevend. Achter ieder zetje zitten kwaadaardige oude trucs verborgen. Voor je er erg in hebt, hebben ze je het een en ander ontfutseld. Let goed op en draag uw waardevolle spullen bij voorkeur in een apart tasje onder uw kleding.

Nevenstaande stelling ontstaat na 1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5 4. c3 De7 5. 0-0 d6 6. d4 Lb6 7. Lg5 f6 8. Lh4 g5 9. Pxg5 (Na 9. Lg3 h5 staat zwart niet slecht) fxg5 10 Dh5+. Greco probeert in zijn boek met drie partijen aan te tonen dat wit wint. In De Italiaanse Partij geeft wereldkampioen correspondentieschaak Jakov Estrin in 1985 Greco daar nog gelijk in. Volgens Fritz heeft wit na 10. … Kd7 11. Lg5 Pf6 12. Df3 Tf8 13. Lh6 Th8 14. Lg5 Tf8 echter geen voordeel.
Opgave 333a: Hoe wint wit na 10. … Kd7 11. Lxg5 Dg7?
333b: Hoe bereikt wit groot voordeel na 10. … Kd7 11. Lxg5 Df8?
333c: Hoe wint wit na 10. … Kd8 11. Lxg5 Pf6 12. Dh6 Tf8?
En 333d: Hoe wint wit na 10. … Kf8?

In opgave 332 van vorige week vroegen we ten eerste waarom 8. Dd1xd4 fout is. Dat ligt aan 8. ... c7-c5 9. Dd4-d5 (anders volgt meteen 9. ... c4 met stukwinst) 9. ... Lc8-e6 10. Dd5-c6+ Le6-d7 11. Dc6-d5 c5-c4 en zwart wint een stuk.

De tweede vraag kwam na het mogelijke vervolg 8. c2-c3 d4-d3 9. a2-a4 Lc8-d7 10. a4xb5 a6xb5. Hier kan wit winnen met het simpele 11. Dd1-h5 (dreigt mat) 11. ... g7-g6 12. Dh5-d5 met dubbele aanval op f7 en a8.

Deze rubriek verschijnt wekelijks op donderdag in Brabants Centrum. Op Schaaksite.nl wordt elke donderdag een link geplaatst naar het nieuwste stukje op dit blog. Alle informatie over de beoefening van de schaaksport in Boxtel vindt u op dubbelschaak.nl.

P.S. Dat het in het moderne schaak niet voldoende is de voorbereiding te baseren op een paar eeuwenoude manuscripten bewees Milan Mostertman gisteren tijdens het Open Nederlands Kampioenschap in Dieren. De nog piepjonge Mostertman versloeg met wit uw oude stukjesschrijver hardhandig in een Italiaanse partij.